1397 10 1 0 192

0 بررسی تاب‌آوری منطقه‌ای با استفاده از تحلیل فضایی و مدل ترکیبی WASPAS ( مطالعۀ موردی: شهرستان‌های استان خوزستان) Investigation of regional resilience using spatial analysis and WASPAS hybrid model (Case Study: Townships of Khuzestan Province) https://jtcp.ut.ac.ir/article_66943.html 10.22059/jtcp.2018.245131.669808 0 افزایش مخاطرات طبیعی و انسانی به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه سبب توجه بیشتر به مفاهیمی مانند آسیب‌پذیری و تاب‌آوری شده است. بررسی آسیب‌پذیری و تاب‌آوری شهرها و مناطق، میزان آمادگی و توان شهرها و مناطق را در کاهش تأثیرات بلایا نشان می‌دهد. اگر وضعیت شهر و منطقه‌ از نظر تاب‌آوری خوب باشد، زیرساخت‌ها و شرایط اقتصادی و اجتماعی ساکنان توان بازیابی و برگشت سریع‌تر به حالت تعادل را دارند و خدمات‌رسانی و امدادرسانی به نحو مناسبی صورت می‌گیرد. در این پژوهش، تاب‌آوری در مقیاس منطقه‌ای با هدف ارزیابی ابعاد تاب‌آوری منطقه‌ای در شهرستان‌های استان خوزستان بررسی شده است. روش تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر نوع، توصیفی-تحلیلی است. داده‌های تحقیق از سازمان برنامه‌وبودجۀ استان خوزستان تهیه‌ شده است. داده‌ها به ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی‌–خدماتی، بهداشتی-‌درمانی و محیطی و 26 شاخص تقسیم می‌شوند. برای تحلیل داده‌ها از تکنیک آنتروپی شانون به‌منظور وزن‌دهی شاخص‌ها و از تکنیک WASPAS برای رتبه‌بندی شهرستان‌ها استفاده شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که شهرستان اهواز، دزفول، خرمشهر، شادگان، شوش، دشت آزادگان، شوشتر، آبادان، ایذه، رامهرمز، اندیمشک، بهبهان، باغ‌ملک، ماهشهر، رامشیر، امیدیه، کارون، حمیدیه، مسجدسلیمان، باوی، گتوند، لالی، هندیجان، اندیکا، هفتکل، هویزه و آغاجاری به ترتیب در رتبه‌های 1تا27 قرار گرفته‌اند. بدون شک با توجه به موقعیت خاص استان، هم از منظر تنوع قومی و هم ظرفیت‌های منابع طبیعی در کنار مرزی‌بودن، بی‌توجهی به موضوع تاب‌آوری می‌تواند کل سیستم حکومتی یا به بیان دیگر ملی را دچار بحران کند. پرواضح است تصویر ارائه‌شده از سیمای تاب‌آوری استان خوزستان در این مقاله حاکی از گسست فضایی برخورداری نیز هست. 1 Natural and human hazards have caused vulnerability and resilience concepts receive much attention. Investigating the vulnerability and resilience of cities and regions shows the readiness and capacity of cities and regions to reduce the effects of disasters. If the situation of the city and the region is high in terms of resilience, Infrastructure, economic and social conditions of the residents have the ability to recover and return faster to a state of equilibrium. Besides, emergency services would be done properly. In this research, resilience was investigated on a regional scale with the purpose of assessment regional resilience dimensions in the townships of Khuzestan province. The research method is analytical-descriptive and in terms of purpose is applied. The data were extracted from the Planning and Budget Organization of Khuzestan Province`s database. The data are divided into economic, social, infrastructural, health, and environmental dimensions and 26 indicators. In order to analyze the data and weigh indices, Shanon entropy was employed. The townships were then ranked by use of WASPAS technique. The results showed that Ahvaz, Dezful, Khorramshahr, Shadegan, Shoosh, Azadegan, Shoshtar, Abadan, Izeh, Ramhormoz, Andimeshk, Behbahan, Baghmalek, Mahshahr, Ramshir, Omidieh, Karoun, Hamidieh, Masjed Soleiman, Bawi, Gotwand, Lali, Hendijan, Indica, Haftkel, Hoveiza, and Aghajari ranked 1st to 27th respectively. Undoubtedly, based on the Khuzestan province`s special position and its multi-cultural aspect, despite its rich natural resources, border situation and putting away the resiliency would result in a big crisis for the whole system. Also, the results showed that Khuzestan province resiliency related to spatial inequality. 1 29 امین فرجی Amin Faraji استادیار، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران ایران a.faraji@ut.ac.ir محمود آروین Mahmoud Arvin دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران ایران arvin.mahmood@ut.ac.ir نسرین آتش افروز Nasrin Atash-Afrooz کارشناسی‌ارشد برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران ایران nasrin.atashafrooz67@gmail.com تاب‌آوری تاب‌آوری منطقه‌ای خوزستان مخاطرات WasPas امان‌پور، سعید و ظریفی، کوکب (۱۳۹۱)، «ارزیابی خطر و خطرپذیری حوادث طبیعی و غیرمترقبۀ استان خوزستان»، دومین همایش مدیریت بحران در صنعت ساختمان، شریان‌های حیاتی و سازه‌های زیرزمینی، اصفهان، مرکز پژوهشی مهندسی بحران‌های طبیعی شاخص‌سازان: 18-1.##پرورش، زهرا (1392)، سنجش میزان تاب‌آوری اجتماعات جدید شهری در مواجهه با مخاطرات طبیعی، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد رشتۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشگاه شهیدبهشتی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، گروه طراحی و برنامه‌ریزی مجتمع زیستی.##جهانگیری، کتایون و همکاران (1389)، «بررسی میزان مشارکت مردم در مقابله با بلایای طبیعی در استان خوزستان: دیدگاه‌های مسئولین»، فصلنامۀ امداد و نجات، دورۀ 2، شمارۀ 4: 22-11.##رفیعیان، مجتبی و همکاران (1392)، «تبیین مفهومی تاب‌آوری و شاخص‌سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع‌محور (CBDM)»، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دورۀ 15، شمارۀ 4: 19-41.##داداش‌پور، هاشم و عادلی، زینب (1394)، «سنجش ظرفیت‌های تاب‌آوری در مجموعۀ شهری قزوین»، مدیریت بحران، شمارۀ ۸: 84-73.##صادقلو، طاهره و سجادی قیداری، حمدالله (1393)، «اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر افزایش تاب‌آوری کشاورزان در برابر مخاطرات طبیعی (با تأکید بر خشک‌سالی) منطقۀ مورد مطالعه: کشاورزان روستاهای شهرستان ایجرود»، جغرافیا و مخاطرات طبیعی، شمارۀ ۱۰: 153-12.##صالحی، اسماعیل و همکاران (1390)، «بررسی میزان تاب‌آوری محیطی با استفاده از مدل شبکۀ علیت»، مجلۀ محیط‌شناسی، سال 37، شمارۀ 59: 99-112.##فرهادی، نصرت و اورک، ناصر (1393)، تحلیلی بر میزان برخورداری شهرستان‌های استان خوزستان با استفاده از مدل موریس و اسکالوگرام، فصلنامۀ جغرافیایی سرزمین، سال 11، شمارۀ 43: 84-73.##فلاحی، علیرضا و جلالی، تارا (1392)، «بازسازی تاب‌آوری از دیدگاه طراحی شهری، پس از زلزلۀ 1382 بم»، نشریۀ هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، دورۀ 18، شمارۀ 3: 5.##10. ملکی، سعید و احمدی، رضا (1392)، «بررسی پایداری در توزیع فضایی توسعه در شهرستان‌های استان خوزستان»، فصلنامۀمطالعاتتوسعۀاجتماعیفرهنگی، دورۀ ۲، شمارۀ 1: 157-129.##11.  Brakman, S., Garretsen, H., & van Marrewijk, C. (2015), »Regional resilience across Europe: on urbanization and the initial impact of the Great Recession«, Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 8(2): 225-240.##12. Ciftcioglu, G. C. (2017), »Assessment of the resilience of socio-ecological production landscapes and seascapes: A case study from Lefke Region of North Cyprus«, Ecological Indicators, 73: 128-138.##13. Cimellaro, G. P. (2016), Urban Resilience for Emergency Response and Recovery. Springer.##14. Claudio Rochas, Tatjana Kuzn¸ ecova, Francesco Romagnoli (2015), »The concept of the system resilience within the infrastructure dimension: application to a Latvian case Riga Technical University, Institute of Energy Systems and Environment«, Journal of Cleaner Production (88): 358-368.##15. Cowell, M. M. (2013), Bounce back or move on: regional resilience and economic development planning. Cities, 30: 212-222.##16. Cox, R. S. (2015), Measuring Community Disaster Resilience: A Review of Current Theories and Practices with Recommendations.##17. Cox, R. S., & Hamlen, M. (2015), »Community disaster resilience and the rural resilience index«, American Behavioral Scientist, 59(2): 220-237.##18. Cutter, S. L. (2016), »The landscape of disaster resilience indicators in the USA«, Natural hazards, 80(2): 741-758.##19. Daisaku Yamamoto. (2011), »Regional Resilience: Prospects for Regional Development Research«, Geography Compass (5/10): 723–736##20. Eraydin, A., & Tasan-Kok, T. (Eds.). (2012), Resilience thinking in urban planning (Vol. 106), Springer Science & Business Media.##21. Exner, A., Politti, E., Schriefl, E., Erker, S., Stangl, R., Baud, S., & Windhaber, M. (2016), »Measuring regional resilience towards fossil fuel supply constraints. Adaptability and vulnerability in socio-ecological Transformations-the case of Austria«, Energy Policy, 91: 128-137.##22. Exner, A., Politti, E., Schriefl, E., Erker, S., Stangl, R., Baud, S., & Windhaber, M. (2016), »Measuring regional resilience towards fossil fuel supply constraints. Adaptability and vulnerability in socio-ecological Transformations-the case of Austria«, Energy Policy, 91: 128-137.##23. Feofilovs, M., & Romagnoli, F. (2017), »Measuring community disaster resilience in the Latvian context: an apply case using a composite indicator approach«, Energy Procedia, 113: 43-50.##24. Foster, K. A. (2007), A Case Study Approach to Understanding Regional Resilience. Institute of Urban & Regional Development.‏##25. Gerd Lintz · Peter Wirth · Jörn Harfst. (2012), »Regional Structural Change and Resilience from Lignite Mining to Tourism in the Lusatian Lakeland«, Raumforsch Raumordn: 63–375.##26. Ginevicius R. A .(2011), » New Determining Method for the Criteria Weights in Multicriteria Evaluation«, International Journal of Information technology & Decision Making, 2011. – Vol. 10. No. 6: 1067–1095.##27. Kärrholm, M., Nylund, K., & de la Fuente, P. P. (2014), »Spatial resilience and urban planning: Addressing the interdependence of urban retail areas«, Cities, 36: 121-130.##28. Lotfi, S., Faraji, A., Azimi, A., Ziari, K and Musavi, M., (2011), »Spatial Analyze of Regional Disparities Between Central and Border Regions of Iran«, Journal of Advances in Developmental Research 2 (1) 2011: 62-69##29. Margaret M. Cowell. (2013), »Bounce back or move on: Regional resilience and economic development planning«, Journal homepage: www.elsevier.com/locate/cities Cities (30): 212–222.##30. Marta Olazabala, b, Unai Pascuala, b, c. (2016), »Use of fuzzy cognitive maps to study urban resilience and transformation Environmental Innovation and Societal Transitions«, Environmental Innovation and Societal Transitions (18): 18–40.##31. Müller, B. (Ed.). (2011), Urban Regional Resilience: How Do Cities and Regions Deal with Change? Springer Verlag.##32. Ostadtaghizadeh, A., Ardalan, A., Paton, D., Jabbari, H., & Khankeh, H. R. (2015), Community disaster resilience: a systematic review on assessment models and tools. PLoS currents, 7.##33. Ray Hudson. (2009), »resilient regions in an uncertain world: wishful Thinking or a practical reality. Cambridge Journal of Regions«, Economy and Society (3): 11–25.##34. Robert Hassink. (2010), »Regional resilience: a promising concept to explain differences in regional economic adaptability. Cambridge Journal of Regions«, Economy and Society (3): 45–58.##35. Wheatbelt, N.R.M., 2013. Wheatbelt Natural Resource Management Incorporated2013 Resilience, Strategy Review, http://www.wheatbeltnrm.org.au/sites/default/files/basic page/files/Resilience.pdf (accessed 21.06.16).##36. Roberto Cellinia & Gianpiero Torrisib. (2014) Publication details, including instructions for authors and subscription information. a University of Catania, Department of Economics and Business, Corso Italia, (55), 95-129##37. Simanaviciene R., Ustinovicius L. A. (2011) New Approach to Assessing the Biases of Decisions Based on Multiple Attribute Decision Making Methods // Electronics and Electrical Engineering.##38. Steven Brakman. (2015). Harry Garretsena and Charles van Marrewijkb, Regional resilience across Europe: on urbanization and the initial impact of the Great Recession. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society (8), 225–240##39. Susan Slocuma & Carol Klineb. (2014), »challenges and policy messages from Western North Carolina. Anatolia: An International«, Journal of Tourism and Hospitality Research, 403-416.##40. Widborg, A. (2017), »The Challenge of Change: Planning for Social Urban Resilience. In Urban Regions Now & Tomorrow«, Springer Fachmedien Wiesbaden: 99-119.##41. Yamamoto, D. (2011), »Regional resilience: prospects for regional development research«, Geography Compass, 5(10): 723-736.##42. Yan Guo. (2012), »Urban Resilience in Post-Disaster Reconstruction: Towards a Resilient Development in Sichuan«, China. Int. J. Disaster Risk Sci. 3 (1): 45–55##43. Yannis Psycharis, Dimitris Kallioras, Panagiotis Pantazis. (2014),» Economic crisis and regional resilience: detecting the ‘geographical footprint’ of economic crisis in Greece«, Economic crisis and regional resilience in Greece: 121-142.##44. Zavadskas, E. K., Turskis, Z., Antucheviciene, J., Zakarevicius, A.,) 2012(, »Optimization of Weighted Aggregated Sum Product Assessment«, Electronics and Electrical Engineering, 6(22( : 3–6.##45. Dabson, B., M.Heflin, C., Miller, K.K., )2012(, Regional Resilience Research and Policy Brief. RUPRI Rural Futures Lab.Harry S School of Public Affairs .University of Missouri.##46. Peng, C., Yuan, M., GU, C., Peng, Z., & Ming, T. (2016), A review of the theory and practice of regional resilience. Sustainable Cities and Society.‏##47. Iordan, M., Chilian, M. N., & Grigorescu, A. (2015), »Regional Resilience in Romania–Between Realism and Aspirations«, Procedia Economics and Finance, 22: 627-635.##

0 ارزیابی آسیب‌پذیری مکانی زیرساخت‌های استان یزد با رویکرد پدافند غیرعامل Assessment of spatial vulnerability infrastructures in Yazd province, with passive defense approach https://jtcp.ut.ac.ir/article_63549.html 10.22059/jtcp.2017.229144.669687 0 امروزه زیرساخت‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در فرایند امن هر جامعه دارند و حفظ امنیت زیرساخت‌ها در برابر حمله‌ها و تهدیدها، از اولویت‌های امنیتی هر کشور است. بر همین اساس، شناخت وضعیت کنونی و میزان آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها در مقیاس منطقه‌ای می‌تواند به‌عنوان راهکاری کارآمد، به تدوین راهبردهای منطقه‌ای و در نهایت، ملی بینجامد. در این زمینه، پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، پس از جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز، به سنجش آسیب‌پذیری زیرساخت‌های استان یزد با رویکرد پدافند غیرعامل اقدام کرده است. فرایند تحلیل به دلیل برهم‌کنش‌های زیرساختی با استفاده از مدل فرایند تحلیل شبکه‌ای و سیستم اطلاعات جغرافیایی انجام گرفته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد حدود 51 درصد از پهنۀ استان در وضعیت آسیب‌پذیری زیاد و بسیار زیاد هستند. در این میان، بیشترین آسیب‌پذیری به بخش مرکزی استان، یعنی شهرستان‌های یزد و میبد مربوط است که به دلیل رعایت‌نکردن اصول پدافند غیرعامل، مرکزیت سیاسی- اداری و جغرافیایی و شرایط محیطی مساعدتر زیست، به تراکم و تمرکز زیرساخت‌های بیشتر در این نواحی و در نتیجه، آسیب‌پذیری بیشتر منجر شده است. 1 Nowadays, infrastructures play a significant role in the safety process in ordinary times and during the crisis. From this point of view, maintaining the safety of infrastructure against threats would be a security priority for any country; therefore, understanding current situation and vulnerability of infrastructures in a regional scale can be used as an efficient mechanism to formulate regional and national security strategies. This paper assesses the vulnerability of infrastructures with passive defense approach and analytical method, in Yazd province. The analysis of data and information collected were done with analytic network process model (ANP) and geographic information system (GIS) due to the interaction between infrastructures. The results showed that about 51 percent of province area is in the situation of high and very high vulnerability. The central part of the province, Yazd and Meybod, is the most vulnerable regions, because of their failure to comply with principles of passive defense, favorable environmental conditions, further concentration, centralization of infrastructure, and political, administrative, and geographical centrality. 31 63 محمد تقی رضویان Mohammad Taghi Razavian استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران ایران m-razaviann@sbu.ac.ir مهدی علیان Mehdi Alian دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، تهران، ایران ایران m.alian_87@yahoo.com حسین رستمی Hossein Rostami کارشناسی ارشد جغرافیا، سازمان پدافند غیرعامل کشور، تهران، ایران ایران bluesky_m86@yahoo.com استان یزد آسیب‌پذیری برهم‌کنش‌های زیرساختی پدافند غیرعامل زیرساخت  ابوالحسنی، عبداله (1384). معماری و طراحی شهری در ایران. نشریۀ پدافند غیرعامل قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الآنبیاء، شمارۀ 4، صص 11-2.## استانداری یزد (1394). گزیدۀ شاخص‌ها و نماگرهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان یزد. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان یزد.## امان‌پور، سعید؛ محمدی ده‌چشمه، مصطفی؛ علیزاده، مهدی (1395). ارزیابی آسیب‌پذیری زیرساخت‌های شهری کوهدشت با رویکرد پدافند غیرعامل. فصلنامۀ آمایش سرزمین، دورۀ 8، شمارۀ 1، صص 154-133.## امیری، علی؛ احمدی‌پور، زهرا؛ مستجابی سرهنگی، حمید (1393). تحلیل فضایی- امنیتی خطوط انتقال انرژی در ایران (خطوط لولۀ نفت و گاز). فصلنامۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 14، شمارۀ 34، صص 157-133.## امینی‌ورکی، سعید؛ مدیری، مهدی؛ شمسایی زفرقندی، فتح‌اله؛ قنبری‌نسب، علی (1393). شناسایی دیدگاه‌های حاکم بر آسیب‌پذیری شهرها در برابر مخاطرات محیطی و استخراج مؤلفه‌های تأثیرگذار در آن با استفاده از روش کیو. دوفصلنامۀ مدیریت بحران، شمارۀ ویژه‌نامۀ هفتۀ پدافند غیرعامل، صص 18-5.## برنافر، مهدی؛ افرادی، کاظم (1393). اولویت‌بندی مراکز حیاتی، حساس و مهم شهر بندر انزلی و ارائۀ راهکارهای دفاعی از دید پدافند غیرعامل. فصلنامۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 14، شمارۀ 32، صص 179-161.## داعی‌نژاد، فرامرز؛ حسینی، سیدبهشید؛ امین‌زاده، بهناز (1385). اصول و رهنمودهای طراحی و تجهیز فضای باز مجموعه‌های مسکونی به‌منظور پدافند غیرعامل. انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران.## زبردست، اسفندیار (1389). کاربرد فرایند تحلیل شبکه‌ای (ANP) در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. نشریۀ هنرهای زیبا، دورۀ 2، شمارۀ 41، صص 90-79.## صارمی، حمیدرضا؛ حسینی امینی، حسن (1390). حفاظت از تأسیسات و تجهیزات شهری با استفادۀ بهینه از محیط طبیعی درون‌شهری با رویکرد پدافند غیرعامل (نمونۀ موردی شهر بروجرد). فصلنامۀ مطالعات مدیریت شهری، دورۀ 3، شمارۀ 2، صص 67-52.## عبدالهی، مجید؛ حسینی، بشیر؛ احمدی توانا، بهمن (1393). ارائۀ مدل «تحلیل اندرکنشی» در مدیریت ریسک شهری جهت ارزیابی میزان حساسیت زیرساخت‌ها و پهنه‌های شهری. دومین کنفرانس ملی مدیریت بحران و HSE در شریان‌های حیاتی، صنایع و مدیریت شهری، تهران، دانشگاه تهران.## کامران، حسن؛ حسینی امینی، حسن (1391). کاربرد پدافند غیرعامل در ژئوپلیتیک و برنامه‌ریزی شهری (شهرستان شهریار).  فصلنامۀ جغرافیا، سال 10، شمارۀ 35، صص 27-1.## محمدی ده‌چشمه، مصطفی (1392). ایمنی و پدافند غیرعامل شهری، دانشگاه شهید چمران، اهواز.## مشهدی، حسن؛ امینی ورکی، سعید (1394). تدوین و ارائۀ الگوی ارزیابی تهدیدات، آسیب‌پذیری و تحلیل خطرپذیری زیرساخت‌های حیاتی. فصلنامۀ مدیریت بحران، دورۀ 4، شمارۀ 7، صص 85-69.## مشهدی، حسن (1390). الگوی ارزیابی تهدیدات، آسیب‌پذیری و ریسک زیرساخت‌های حیاتی. پایان‌نامۀ دورۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران.## مشهدی، حسن (1394). ارزیابی تهدیدها، آسیب‌پذیری و ریسک در زیرساخت‌های حیاتی. دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران.## معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری (1389). مجموعۀ برنامۀ پنج‌سالۀ پنجم توسعۀ جمهوری اسلامی ایران. معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری.## معاونت پژوهش، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات (1383). مجموعۀ قانون برنامۀ چهارم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی. ادارۀ کل تدوین و تنقیح قوانین و مقررات.## میمندی پاریزی، صدیقه و کاظمی‌نیا، عبدالرضا (1394). پهنه‌بندی آسیب‌پذیری شهر کرمان براساس اصول پدافند غیرعامل. فصلنامۀ آمایش سرزمین، دورۀ 7، شمارۀ 1، صص 144-119.## یزدانی، محمدحسن و سیدین، افشار (1395). بررسی آسیب‌پذیری شهر از منظر پدافند غیرعامل (مطالعۀ موردی شهر اردبیل). فصلنامۀ اطلاعات جغرافیایی سپهر، دورۀ 25، شمارۀ 100، صص 34-17.##20. Clark, G. E., Moser, S. C., Ratick, S. J., Dow, K., Meyer, W. B., Emani, S., & Schwarz, H. E. (1998). Assessing the vulnerability of coastal communities to extreme storms: the case of Revere, MA., USA. Mitigation and adaptation strategies for global change, 3(1), 59-82.##21. Cutter, S. L. (1996). Vulnerability to environmental hazards. Progress in human geography, 20(4), 529-539.##22. Hellström, T. (2007). Critical infrastructure and systemic vulnerability: Towards a planning framework. Safety science, 45(3), 415-430.##23. Hokstad, P., Utne, I. B., & Vatn, J. (2012). Risk and interdependencies in critical infrastructures. Springer, London.##24. Huang, C. N., Liou, J. J., & Chuang, Y. C. (2014). A method for exploring the interdependencies and importance of critical infrastructures. Knowledge-Based Systems, 55(1), 66-74.##25. Johansson, J., & Hassel, H. (2010). An approach for modelling interdependent infrastructures in the context of vulnerability analysis. Reliability Engineering & System Safety, 95(12), 1335-1344.##26.  Little, M., Paul, K., Jordens, C. F., & Sayers, E. J. (2000). Vulnerability in the narratives of patients and their carers: studies of colorectal cancer. Health, 4(4), 495-510.##27. O'Rourke, T. D. (2007). Critical infrastructure, interdependencies, and resilience. National Academy of Engineering, 37(1), 22-34.##28. Pelling, M. (2003)., The Vulnerability of Cities: Natural Disasters and Social Resilience, Earthscan Publications, London.##29. Pommerening. , C. (2007). Resilience in organizations and systems: Background and trajectories of an emerging paradigm. In Critical thinking: Moving from infrastructure protection to infrastructure resilience, CIP[Critical Infrastructure Protection] Program Discussion Paper Series, George Mason University.##30. Rinaldi, S. M., Peerenboom, J. P., & Kelly, T. K. (2001). Identifying, understanding, and analyzing critical infrastructure interdependencies. IEEE Control Systems, 21(6), 11-25.##31. Simion, C. P., Gheorghe, A., Popescu, C. A., Scarlat, C., & Alexe, C. M. (2010). Defining nuclear power plants as critical infrastructures. The Scientific Bulletin of Electrical Engineering Faculty, 2(13), 59-61.##

0 تدوین سناریوهای تحقق‌پذیری آمایش‌سرزمین (مطالعۀ موردی: استان خراسان رضوی) Scenario Development in Realizability Territorial Spatial Arrangement (Case Study: Khorasan-e-Razavi) https://jtcp.ut.ac.ir/article_66941.html 10.22059/jtcp.2018.247488.669826 0 آینده‌پژوهی در برنامه‌ریزی آمایش سرزمین بـر یـافتن عوامل کلیدی، پیشران‌ها و فقدان قطعیت‌های توسعۀ مناطق در فضای برنامه‌ریزی تأکید دارد تا برنامه‌ریز آمایشی با دراختیار‌داشتن آن‌ها به‌عنوان اهرم کنترل، به نگاشت و مدیریت آیندۀ مطلوب بپردازد. هدف پژوهش حاضر، شناسایی شاخص‌های تأثیرگذار بر تحقق‌پذیری آمایش استان خراسان رضوی، شناخت متغیرهای کلیدی آمایش استان و درنهایت تدوین سناریوهای مؤثر بر تحقق‌پذیری آمایش استان بوده است. فرایند حاکم بر این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و نوع روش پژوهش توصیفی‌تحلیلی است. ماهیت داده‌ها کیفی بوده و روش گردآوری داده‌ها و اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای، اسنادی و پیمایشی است. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها مبتنی بر تکنیک‌های آینده‌پژوهی ازجمله پویش محیطی، تحلیل ساختاری و تحلیل تأثیر متقابل است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد از بین سناریوهای تدوین‌شده، 22 سناریوی با سازگاری قوی، 2740 سناریوی با سازگاری ضعیف و 1837 سناریوی ناسازگار، پیش روی آیندۀ آمایش استان وجود دارد. از 22 سناریوی محتمل، 8 سناریو وضعیت مطلوب، دو سناریو وضعیت بینابین و 12 سناریو وضعیت نامطلوب دارند. از بین سناریوهای مطلوب، سناریوی شمارۀ یک بهترین سناریوی پیش روی آمایش استان است که تمام وضعیت‌های احتمالی آن کاملاً مطلوب است. 1 Future studies in Territorial planning focus on finding key factors, drivers and uncertainties in the development of regions in the planning space. This is in the way that the planner can map and manage a desirable future by having them as a control lever. The purpose of this study is to identify the effective factors on the planning of Khorasan-e- Razavi province, to identify the key variables of the province's development and finally to develop effective scenarios for the province's planning. The research process is practical in terms of purpose, and the research method is descriptive-analytic. The nature of the data is qualitative. The data are collected through survey and from documents and records. Data analysis is based on futures research techniques including environmental scanning, structural analysis, and cross-impact analysis. The results of the research show that among the developed scenarios, province planning will face 22 strong adaptive scenarios, 2740 weak adaptive scenarios, and 1837 inconsistent scenarios, in the future. Of the 22 possible scenarios, eight scenarios have a favorable status, two scenarios have interstitial status, and 12 scenarios are in an unfavorable situation. Between the favorable scenarios, Scenario 1 is the best and the most likely scenario ahead of the province and all of its possible probabilities are quite desirable. 65 91 میرنجف موسوی Mir Najaf Mousavi دانشیار، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران ایران mousavi424@yahoo.com رضا قادری Reza Ghaderi استادیار، دانشگاه پیامنور، ارومیه، ایران ایران m.mousavi@urmia.ac.ir علی اکبر تقیلو Ali Akbar Taghilo دانشیار، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایرا ایران a.taghilo@gmail.com فاطمه سادات کهکی Fatemehsadat Kahaki دانشجوی دکتری رشته جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران ایران fateme.kahaki@yahoo.com آمایش سرزمین آینده‌پژوهی خراسان رضوی سناریونگاری ابراهیم‌زاده، عیسی ؛ موسوی، سید نجف؛ باقری کشکولی، علی (1393)، سیری بر مفاهیم و ضرورت‌های آمایش سرزمین در کشور، اولین همایش علوم جغرافیایی ایران، اردیبهشت 1393، دانشگاه تهران.##افقه، سیدمرتضی و همکاران (1394)، تعیین اولویت مالیات‌گیری از بخش‌های اقتصادی در جهت بهبود توزیع درآمد در اقتصاد ایران با استفاده از ماتریس حسابداری اجتماعی، فصلنامۀ اقتصاد مقداری (بررسی‌های اقتصادی سابق)، دورۀ 11، شمارۀ 1: 18-1.##ایزدی، محمدسعید (1393)، افزایش ارتقای کیفیت زندگی ساکنان بافت‌های فرسوده با اجرای سند ملی راهبردی بازآفرینی شهری، برگرفته از سایت http://news.mrud.ir/news/2241/.##ایمانی، سمیه (1389)، سرانۀ کاربری اراضی شهری در ایران و جهان، برگرفته از سایت http://urbanity.mihanblog.com/post/109##براون، ارنست (1382). ارزیابی و پیش‌بینی تکنولوژی، ترجمۀ علیرضا بوشهری و عقیل ملکی‌فر، تهران: انتشارات کرانۀ علم.##بزاززاده، مهدی و همکاران (1393). بررسی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد آینده‌نگاری منطقه‌ای، مطالعۀ موردی: استان آذربایجان غربی، ایران، مجلۀ علمی- پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، سال چهارم، شمارۀ ۲ (پیاپی 13): 104-79.##بوستانی، حمیدرضا و همکاران (1393). برنامه‌ریزی منطقه‌ای بر مبنای سناریو با استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (موردشناسی: تعاون روستایی شهرستان‌های رستم و نورآباد ممسنی)، فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، دورۀ 4، شمارۀ 11: 84-67.##بهشتی، محمدباقر و زالی، نادر (1390). شناسایی عوامل کلیدی توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی بر پایۀ سناریو: مطالعۀ موردی استان آذربایجان شرقی، فصلنامۀ مدرس علوم انسانی- برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دورۀ ۱۵، شمارۀ 1: 63-41.##تقی‌لو، علی‌اکبر و همکاران (1395). پیشران‌های توسعۀ روستاهای ایران، فصلنامۀ برنامه‌ریزی و آمایش‌فضا، دورۀ ۲۰، شمارۀ 4: 28-1.##توکلی، هدایت و توکلی، مهدی (1392). سناریونویسی در حوادث صنعتی، تهران: انتشارات آتی‌نگر.##11. چهارسوقی، سیدکمال؛ رحمتی، مهرداد؛ معمارپور، مهدی؛ رجب زاده قطری، علی (1391). آینده‌پژوهی در حوزۀ انرژی و ارزیابی راهبردهای مدیریت انرژی کشور با استفاده از برنامه‌ریزی سناریو، فصلنامۀ بهبود مدیریت، سال ۶، شمارۀ 4 (پیاپی 18): 33-5.##12. رشیدی ابراهیم حصاری، اصغر و همکاران (1395)، تحلیل فضایی منطقۀ کلان‌شهری تبریز با رویکرد زیست‌پذیری، مجلۀ فضای جغرافیایی، سال ۱۶، شمارۀ 54: 176-155.##13. رهنما، محمدرحیم و حیاتی، سلمان (1393). تحلیل شاخص‌های رشد هوشمند شهری در مشهد، فصلنامۀ مطالعات برنامه‌ریزی شهری، سال اول، شمارۀ ۴: 98-71.##14. رهنما، محمدرحیم و همکاران (1393). بررسی الگوهای متفاوت توسعۀ سناریو و ارزیابی تجربۀ اروپا در برنامه‌ریزی آمایش‌سرزمین با تأکید بر سناریونویسی، اولین همایش ملی رویکردهای نوین آمایش سرزمین در ایران، دانشگاه سمنان، 26 و 27 شهریور 1393.##15. ریاحی‌پور، مجید (1391)، تأثیرات گسترش فیزیکی شهر سنندج در روستاهای پیرامون، برگرفته از سایت http//:majidtirband.blogfa.com/post/34##16. زالی، نادر (1388). آینده‌نگاری توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا، رسالۀ دکتری، رشتۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، استاد راهنما: محمدرضا پورمحمدی، بهمن 1388، دانشگاه تبریز، تبریز.##17. زالی، نادر و زمانی‌پور (1394). تحلیل سیستمی متغیرهای راهبردی توسعه منطقه‌ای در برنامه‌ریزی سناریو مبنا (موردمطالعه: استان مازندران) ، مجلۀ آمایش ‌سرزمین، دورۀ ۷، شمارۀ ۱: 28-1.##18. زیاری، کرامت‌اله و همکاران (1396). آینده‌پژوهی پارادایمی نوین در برنامه‌ریزی با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای (مبانی، مفاهیم، رویکردها و روش‌ها)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##19. زینلی بردر، سمیرا و خوارزمی، امیدعلی (1393). ارزیابی سناریوهای توسعه ناحیه برنامه‌ریزی مشهد با تأکید بر اصول آمایش سرزمین، دومین کنگرۀ تخصصی مدیریت شهری ایران، مرکز همایش‌های توسعۀ ایران، 28 و 29آبان1393، ساری.##شیخ‌الاسلامی، عبدالرضا (1390). نیروی انسانی مهارت‌دیده محور توسعۀ پایدار، نشریۀ بازار کار، سال دوازدهم، شمارۀ 672، سه‌شنبه 25بهمن1390.##21. صبرکش، علیرضا و همکاران (1392). آموزش و توسعۀ منابع انسانی در سازمان، مجلۀ مطالعات مدیریت بر آموزش انتظامی، سال ششم، شمارۀ چهارم (پیاپی 24): 134-107.##عالی‌زاده، عبدالرضا (1388)، آینده‌پژوهی چه نسبتی با برنامه‌ریزی استراتژیک دارد؟ (نقش و جایگاه مراکز آینده‌پژوهی در فرایند برنامه‌ریزی)، تهران: انتشارات هنر رسانۀ اردیبهشت.##23. عزیزی، محمدمهدی (1392). تحلیلی بر رابطۀ سرانۀ کاربری‌های زمین و اندازۀ شهر در طرح‌های جامع شهرهای ایران، نشریۀ هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، دورۀ 18، شمارۀ 4: 36-25.##عنایت‌الله، سهیل (1393). پرسش از آینده، ترجمۀ مسعود منزوی، تهران: انتشارات مؤسسۀ آموزشی-تحقیقاتی صنایع دفاعی.##عیوضلو، حسین (1386). شاخص‌های عدالت اقتصادی (ارائۀ شاخص‌هایی جهت ارزیابی عملکرد و تحلیل جهت‌گیری سیاست‌های توسعه در راستای تحقق عدالت اجتماعی)، مجمع تشخیص مصلحت نظام.##26. کارگر، غلامرضا و فرج‌پور، بتول (1388)، چگونه بهره‌وری را در یک سازمان افزایش دهیم، دوماهنامۀ توسعۀ انسانی پلیس، سال ۶، شمارۀ 23: 78-45.##کچویان، حسین و آقاپور، علی (1385). کند‌و‌کاو در نابرابری‌های آموزشی در ایران، فصلنامۀ راهبرد یاس، شمارۀ 7: 154-115.##28. مصیب‌زاده، علی و همکاران (1391). مدیریت بافت فرسودۀ شهرهای کویری ایران در جهت انتخاب استراتژی مناسب (مطالعۀ موردی: شهر میبد)، مجلۀ فضای جغرافیایی، سال ۱۲، شمارۀ 38: 163-145.##29. معاونت برنامه‌ریزی و توسعۀ شهرداری مشهد (1389)، طرح مطالعات آمایش استان خراسان رضوی، برگرفته از سایت planning.mashhad.ir/portal_content/1239964..##30. موسوی، میرنجف و مدیری، مهدی (1394). اولویت‌سنجی شاخص‌های عدالت اسلامی – ایرانی در تحقق آمایش سرزمین و توسعۀ متعادل در ایران، فصلنامۀ علمی - پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دورۀ 24، شمارۀ 95: 35-17.##موسوی، میرنجف و همکاران (1393). عدالت جغرافیایی و آمایش سرزمین، اولین همایش علوم جغرافیایی ایران، تهران.##32. موسوی، میرنجف و همکاران (1389). مدل‌سازی توسعۀ کالبدی و تعیین مکان بهینه برای اسکان جمعیت شهر سردشت تا افق 1400 به روش دلفی و منطق بولین در محیط GIS، مجلۀ مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال ۲، شمارۀ ۶: 54-35.##مهندسان مشاور آمایش و توسعۀ البرز (1392). طرح تهیه و تدوین برنامۀ آمایش استان تهران، معاونت برنامه‌ریزی (استانداری تهران).##34. نجف‌بیگی، رضا و حسین‌زادگان، زهره (1390). جهانی‌شدن و تجارت کالاهای فرهنگی کشور، فصلنامۀ مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دورۀ 2، شمارۀ 2: 72-47.##35. نساجی زواره، اسماعیل (1388). مردم‌داری در سیرۀ پیشوایان معصوم (ع)، ماهنامۀ پاسدار اسلام، برگرفته از پرتال نشریات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.##وب‌سایت مرکز آمار ایران (1391). سالنامۀ آماری سال 1391 استان خراسان رضوی.##37. هاشمی، سیدمصطفی (1395). چشم‌اندازسازی آمایش‌سرزمین با نگاه آینده‌پژوهی، همایش آمایش‌سرزمین، جایگاه خزر و چشم‌انداز توسعۀ گیلان، انجمن ژئوپلیتیک ایران و سازمان منطقۀ آزاد انزلی، 3 و 4 آذر 1395.##38.  Roth, S., & Kaivo-oja, J (2015).  Is the future a political economy? Functional analysis of three leading foresight and futures studies journals , Futures (2015): http://dx.doi.org/10.1016/j.futures .2015.10.002.##

0 ارزیابی اثرات بوم‌‌شناختیِ تغییر کاربری سرزمین بر ساختار طبیعی حوضۀ رودخانۀ قره‌‌سو Ecological impacts assessment of land use change on the natural structure of the Gharesoo Watershed https://jtcp.ut.ac.ir/article_66940.html 10.22059/jtcp.2018.221374.669635 0 برای ارزیابی اثرات تغییر الگوهای سیمای ‌سرزمین بر فرایندهای بوم‌‌شناختی می‌‌توان از کمی‌‌سازی ساختار سیمای ‌سرزمین استفاده کرد؛ زیرا این نمایه‌‌ها به‌سادگی اندازه‌‌گیری می‌‌شوند و به هزینه و زمان کمی نیاز دارند. در پژوهش حاضر، اثرات بوم‌‌شناختی تغییر کاربری سرزمین بر ساختار طبیعی حوضۀ قره‌‌سو بررسی شد تا براساس آنها، مناطق متأثر از تغییر کاربری‌‌ها مشخص شود. ابتدا تغییر مساحت کاربری‌‌ها بین سال‌‌های 1363 و 1392 محاسبه شد. سپس، تغییرات الگوهای مکانی کاربری‌‌ها با استفاده از نمایه‌‌های سیمای  سرزمین بررسی شد. سرانجام، بر‌اساس کاربری فعلی یک شاخص، اثرات بوم‌‌شناختی برای منطقه تعریف شد. نتایج نشان داد طی سال‌‌های بررسی، مساحت جنگل 12 درصد و کشاورزی 5 درصد کاهش و مساحت مناطق مسکونی و صنعتی 292 درصد، مراتع 143 درصد و جاده 176 درصد افزایش یافته  ‌است. تحلیل نمایه‌‌های سیمای سرزمین بیانگر کاهش پیوستگی، افزایش تکه‌‌تکه‌‌شدگی و روند تخریب سیمای  ‌سرزمین است. نقشۀ شاخص ترکیبی اثرات بوم‌‌شناختی مشخص کرد حدود 28 درصد منطقه در معرض اثرات بوم‌‌شناختی زیاد و بسیار زیاد است. این مناطق پایه‌‌ای برای مطالعات آتی هستند و اقداماتی از قبیل تقویت مدیریت سرزمین و کاهش تکه‌‌تکه‌شدگی سرزمین در آنها ضروری است. 1 In order to evaluate the impacts of land use change, the quantification of landscape structure through relevant metrics can be used. These metrics are appropriate owing to the fact that they are measured easily and take low cost and time. The goal of the present study is to investigate the ecological impacts of land use change on the natural structure of the Gharesoo Watershed in order to identify the highly affected areas. Firstly, the amount of land use change between 1984 and 2013 was calculated. Then, landscape metrics were used to investigate the spatial patterns of land use change. Finally, an ecological impact index based on current land use was established. The results showed that during the period studied, areas of forest and agriculture have decreased by 12 and 5 percent respectively, and other uses including residential-industrial, rangeland, and transportations have increased by 292, 143, and 176 percent respectively. Landscape metrics analysis indicated a decrease in compactness and an increase in fragmentation and degradation of the landscape. According to the ecological impact index map, approximately 28 percent of the region is exposed to high and very high impacts. These areas can be used as a base for future studies and may be earmarked for intervention measures such as improving land management and decreasing fragmentation. 93 116 آزاده مهری Azade Mehri دکتری دانشکدۀ شیلات و محیط ‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران ایران az.mehri@yahoo.com عبدالرسول سلمان ماهینی Abdolrasoul Salmanmahiny استاد، دانشکدۀ شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران ایران rassoulmahiny@gmail.com علیرضا میکاییلی تبریزی Alireza Mikaeili Tabrizi دانشیار، دانشکدۀ شیلات و محیط ‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران ایران amikaeili@gmail.com سید حامد میرکریمی Seyed Hamed Mirkarimi دانشیار، دانشکدۀ شیلات و محیط ‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران ایران mirkarimi.hamed@gmail.com امیر سعدالدین Amir Sadoddin دانشیار، دانشکدۀ مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران ایران sadoddin@gmail.com بوم‌‌شناسی سیمای سرزمین تغییر کاربری حوضۀ رودخانۀ قره‌‌سو نمایه‌های ساختار سیمای سرزمین آذری دهکردی، فرود و خزاعی، نوشین (1388)، «سامانۀ پشتیبان تصمیم‌‌گیری سریع برای ارزیابی پیامد فعالیت‌‌ها در تخریب سیمای سرزمین حوزۀ آبخیز شفارود»، مجلۀ محیط شناسی، سال 35، شمارۀ 51: 80-69.##آرخی، صالح (1394)، «کاربرد متریک‌‌های سیمای سرزمین در ارزیابی روند تغییرات کاربری اراضی با استفاده از سنجش دور و GIS، مطالعۀ موردی: منطقۀ بیابانی دهلران»، جغرافیا و توسعه، شمارۀ 40: 68-59.##استانداری استان گلستان (1393)، طرح آمایش استان گلستان- گزارش اطلاعات پایه، با همکاری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، مجری طرح: دکتر عبدالرسول سلمان ماهینی.##حسینی وردئی، مهلا و همکاران (1391)، «کاربرد سنجه‌‌های سیمای سرزمین در ارزیابی اثرات تجمعی شبکۀ جاده‌‌ای بر پوشش درختی»، نشریۀ محیط ‌زیست طبیعی، دورۀ 65، شمارۀ 2: 152-139.##خزاعی، نوشین و آذری دهکردی، فرود (1387)، «تحلیل توأم تخریب سیمای سرزمین در حوزۀ آبخیز سفیدرود با استفاده از متریک‌های اکولوژیکی سیمای سرزمین»، علوم محیطی، سال 6، شمارۀ 2: 64-55.##سلاجقه، بهرنگ و همکاران (1393)، «تحلیل تخریب سرزمین با استفاده از آشکارسازی تغییرات و سنجه‌های سیمای سرزمین (مطالعۀ موردی: جزیرۀ کیش)»، ویژه‌نامۀ پژوهش‌های محیط‌زیست، سال 1: 110-99.##سفیانیان، علیرضا و همکاران (1392)، «تحلیل گرادیان الگوی سیمای سرزمین شهری (مطالعۀ موردی: شهر اصفهان)»، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، دورۀ 45، شمارۀ 1: 104-87.##سلمان ماهینی، عبدالرسول (1386)، «معیارهای سیمای سرزمین و فرسایش‌‌پذیری به‌عنوان دو دسته نمایۀ کمی برای ارزیابی سریع اثرات طرح‌‌های توسعه»، مجلۀ علوم کشاورزی و منابع طبیعی، جلد 4، شمارۀ 1: 149-139.##شیخ گودرزی، مهدی و همکاران (1391)، «ارزیابی آثار توسعه بر محیط ‌زیست حوزۀ گرگانرود با کاربرد مدل تخریب سیمای سرزمین»، نشریۀ محیط ‌زیست طبیعی، دورۀ 65، شمارۀ 2: 234-223.##طالبی امیری، شیما و همکاران (1388)، «تحلیل تخریب سیمای سرزمین حوزۀ آبخیز نکا با استفاده از متریک‌های اکولوژی سیمای سرزمین»، علوم محیطی، سال 6، شمارۀ 3: 144-133.##کرمی، آرش و فقهی، جهانگیر (1390)، «بررسی کمی‌کردن سنجه‌‌های سیمای سرزمین در حفاظت از الگوی کاربری اراضی پایدار (مطالعة موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد)»، محیط‌شناسی، سال 37 شمارة ۶۰: 88-79.##کیانی، واحد و فقهی، جهانگیر (1394)، «بررسی ساختار پوشش کاربری حوزۀ آبخیز سفیدرود با استفاده از سنجه‌‌های بوم‌‌شناسی سیمای سرزمین»، علوم و تکنولوژی محیط ‌زیست، دورۀ 17، شمارۀ 65: 141-131.##میرزایی، محسن و همکاران (1392)، «بررسی تغییرات پوشش اراضی استان مازندران با استفاده از سنجه‌‌های سیمای سرزمین بین سال‌‌های 1363-1389»، اکولوژی کاربردی، سال 2، شمارۀ 4: 54-37.##14. Benedeka, Z., et al. (2011), “Landscape metrics as indicators: Quantifying habitat network changes of a bush-cricket Pholidoptera transsylvanica in Hungary”, Ecological indicators, 11(3): 930-933.##15. Brett Bryan, B. A. (2000), “Strategic revegetation planning in an agricultural landscape: A spatial information technology approach. Ph.D. thesis, Department of Geographical and Environmental Studies”, Department of Applied and Molecular Ecology: 411.##16. Di, X. H., Wang, Y. D., & Hou, X. Y. (2014), “Ecological risk caused by land use change in the coastal zone: a case study in the Yellow River Delta High-Efficiency Ecological Economic Zone”, 35th International Symposium on Remote Sensing of Environment (ISRSE35): 7.##17. Fan, J., Wang, Y., Zhou, Z., You, N., & Meng, J. (2016), “Dynamic ecological risk assessment and management of land use in the Middle Reaches of the Heihe River based on landscape patterns and spatial statistics”, Sustainability, 8(536): 15.##18. Martinez del Castillo, E., et al. (2015), “Evaluation of forest cover change using remote sensing techniques and landscape metrics in Moncayo Natural Park (Spain)”, Applied Geography, 62(2015): 247-255.##19. McGarigal, K. & Marks, B.J. (1995), “Fragstats: Spatial Pattern Analysis Program for Quantifying Landscape Structure”, USA: U.S. Dept, of Agriculture, Forest Service, Pacific Northwest Research Station: 122.##20. Salmanmahiny, A., & Turner, B. J., (2004), “Modeling past vegetation change through remote sensing and G.I.S: A comparison of neural networks and logistic regression methods”, International Conference on Geoinformatics and modeling Geographical System & Fifth International Workshop on GIS, Beijing: 24.##21. Sunil, N., MishrsT D. R., & Rothwell, R. G. (2004), “Change detection and landscape metrics for inferring anthropogenic processes in the greater EFMO area”, Remote sensing of environment, 91(3): 478-489.##22. Turner, M. G. (1989), “Landscape ecology: the effect of pattern on process”, Annual Review of Ecology and Systematics, 20(1989): 171-197.##23. Xie, H., Wang, P., & Huang, H. (2013), “Ecological Risk Assessment of Land Use Change in the Poyang Lake Eco-economic Zone, China. Int”, J. Environ. Res. Public Health, 10(1): 328-346.##24. Zou, T., Zhang, J., & Yoshino, K. (2016), “Ecological Risk Assessment of Land Use Change in the Northeast China: A Case Study of Linjiang Area”, International Journal of Environmental Science and Development, 7(4): 312-315.##

0 تحلیل الگوهای فضایی رشد شهری در مناطق کلان‌شهری ایران (مطالعۀ موردی: مناطق کلان‌شهری تهران، مشهد، اصفهان و شیراز) Spatial patterns analysis of urban growth in Iran metropolitan regions (Case study: Tehran, Mashhad, Isfahan, and Shiraz metropolitan regions) https://jtcp.ut.ac.ir/article_66942.html 10.22059/jtcp.2018.251143.669841 0 مناطق کلان‌شهری ایران، از دیرباز تاکنون، مراکزی قدرتمند برای جذب جمعیت در کشور بوده و به تناسب، الگوهای فضایی مختلفی شکل داده‌ است. هدف اصلی مقاله، تحلیل الگوهای فضایی رشد در مناطق کلان‌شهری ایران (شامل منطقۀ کلان‌شهری تهران، مشهد، اصفهان و شیراز) است که بر مبنای مدل آنتروپی شانون، ضریب جینی مکانی، شاخص تراکم فضایی و برآوردگر کریجینگ انجام شده است. نتایج یافته‌ها بر روند کاهش تمرکز در مناطق کلان‌شهری کشور تأکید دارد که در الگوهای مختلف فضایی نمود پیدا کرده است. در منطقۀ کلان‌شهری تهران، روند توسعه از الگوی متمرکز به سوی الگوی چندمرکزی و پیرامون پراکنده سوق پیدا کرده است. براساس روند توسعۀ مراکز سکونتگاهی آن در سال‌های اخیر، می‌توان گفت در عین تمرکز بر قطب تهران، سایر سکونتگاه‌ها نیز در تشکیل ساختار فضایی منطقه نقش مؤثری بازی کرده و مسیرهای ارتباطی قوی به تشکیل چنین الگویی منجر شده است. در منطقۀ کلان‌شهری اصفهان نیز الگوی ساختار فضایی از حالت تمرکز و با پراکنش نامتعادل، به سوی شکل‌گیری الگوی شعاعی سوق یافته است. این در حالی است که منطقۀ کلان‌شهری مشهد از الگوی تک‌مرکزیت خطی و شیراز از الگوی تک‌مرکزیت و پیرامون پراکنده پیروی می‌کند و دلیل آن را می‌توان به‌واسطۀ رشد اندک سکونتگاه‌ها در مقایسه با مراکز اصلی دانست. 1 Residential and employment attractions urge the population to reside in regions with appropriate potentials for development. The metropolitan regions of Iran have been attractive centers for the population; this attractiveness resulted in some changes in different spatial patterns. The present research examines the effect of spatial-physical, and demographic variables on metropolitan regions of Iran in order to achieve suitable planning for future spatial development of Iran. The objective of the study is to analyze correlation, centralization, and uniformity of distribution and composition of spatial patterns of development in the metropolitan regions. To do this, Shannon entropy, spatial Gini coefficient, spatial density index, and Kriging Estimator were employed. The results showed a trend that dictates on a decrease in concentration in metropolitan regions, which has manifested in different spatial patterns. In Tehran metropolitan region, the trend of development goes into polycentric with sprawl in the peri-urban and rural area. According to the development trend of population centers in Tehran, it can be said that at the same time of concentrated centralization, other settlements have played an effective role in the spatial structure of this metropolitan area, and strong road network has led to the formation of such pattern.  In Isfahan metropolitan region, the spatial structure has changed into concentration. This has happened with an unbalanced distribution to a radial pattern. While Mashhad metropolitan region has a monocentric linear pattern, Shiraz shows a monocentric and sprawl in the periphery. This can be attributed to the small growth of settlements compared to the metropolis. 117 138 هاشم داداش پور Hashem Dadashpoor دانشیار، گروه برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران ایران h-dadashpoor@modares.ac.ir فردیس سالاریان Fardis Salarian دانشجوی دکتری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران ایران farima_badima@yahoo.com ایران الگوهای فضایی رشد شهری مناطق کلان‌شهری حاجی‌پور، خلیل (1387)، «بررسی علل و عوامل اثرگذار در فرایند شکل‌گیری و تکوین مناطق کلان‌شهری»، نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ 34: 37-48.##داداش‌پور، هاشم؛ سالاریان، فردیس (1394)، «تحلیل تأثیر عوامل جمعیتی و توسعۀ اراضی ساخته‌شده بر پراکنده‌رویی شهر- منطقۀ مرکزی مازندران»، جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، شمارۀ 24: 157-183.##داداش‌پور، هاشم؛ میری لواسانی، سید امیررضا (1394)، «تحلیل الگوهای فضایی پراکنده‌رویی در منطقۀ کلان‌شهری تهران»، شمارۀ 16: 123-146.##داداش‌پور، هاشم؛ تدین، سپیده (1394)، «تحلیل نقش الگوهای سفر در ساختار فضایی منطقۀ کلان‌شهری تهران»، مجلۀ آمایش جغرافیای فضا، سال 5، شمارۀ 18: 65-85.##داداش‌پور، هاشم؛ علی‌دادی، مهدی (1397)، «تحلیل ریخت‌شناسانۀ ساختار فضایی توزیع جمعیت در منطقۀ کلان‌شهری تهران»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شمارۀ 50: 109-125.##داداش‌پور، هاشم؛ جهانزاد، نریمان؛ جلیل، هما (1395)، «تحلیل و پیش‌بینی ساختار فضایی منطقۀ کلان‌شهری مشهد طی دورۀ 1420تا1375»، فصلنامۀ مطالعات شهری، دورۀ 5، شمارۀ 18: 51-62.##رجایی، سید عباس (1393)، «تحلیل فضایی فرایندهای شهرنشینی در منطقۀ کلان‌شهری تهران»، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال 25، شمارۀ 7: 83-102.##زبردست، اسفندیار؛ حاجی‌پور، خلیل (1388)، «تبیین فرایند شکل‌گیری، تکوین و دگرگونی مناطق کلان‌شهری»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شمارۀ 69: 105-121.##فرهودی، رحمت‌الله؛ زنگنه شهرکی، سعید؛ ساعد موچشی، رامین (1388)، «چگونگی توزیع فضایی جمعیت در نظام شهری ایران طی سال‌های 1335 تا 1385»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شمارۀ 68: 55-68.##10. عسگری، علی؛ کاظمیان، غلامرضا (1385)، «شناخت و تحلیل نظام موجود مدیریت مجموعه‌های شهری کشور»، فصلنامۀ مدیریت شهری، شمارۀ 18: 6-21.##11. منصوریان، حسین (1395)، «پویش جمعیتی و الگوهای پوشش زمین در منطقۀ کلان‌شهری تهران»، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، سال 4 ، شمارۀ 4: 613-633.##12.  Alidadi, M., & Dadashpoor, H. (2018), »Beyond monocentricity: examining the spatial distribution of employment in Tehran metropolitan region, Iran«, International Journal of Urban Sciences, 22(1): 38-58.##13.  Angel, S., & Blei, A. )2015», (The spatial structure of American cities: The great majority of workplaces are no longer in CBDs, employment sub-centers, or live-work communities«, Cities, 51: 21-35.##14.  Bel, D., & Gracia, F. ) 2014, ( »The validity of the monocentric city model in a polycentric age: US metropolitan areas in 1990 to 2000 and 2010«, Urban Geography, 7: 980-997.## Bhatta, B., Saraswati, S., & Bandyopadhyay, D. (2010(, »Urban sprawl measurement from remote sensing data«, Applied Geography, 30 (4): 731–740.##16.  Chen, J., Gao, J., & Yuan, F. (2016), »Growth type and functional trajectories: An empirical study of urban expansion in Nanjing, China«, PloS one, 11(2): e0148389.##17.  Chena, Y et al., ) 2016, ( »Investigating urbanization and its spatial determinants in the central districts of Guangzhou, China«, Habitat International, 51: 59-69.##18.  Dadashpoor, H., & Alidadi, M. (2017), »Towards decentralization: Spatial changes of employment and population in Tehran Metropolitan Region, Iran«, Applied Geography, 85: 51-61.##19.  Dadashpoor, H., & Salarian, F. (2018), »Urban sprawl on natural lands: analyzing and predicting the trend of land use changes and sprawl in Mazandaran city region, Iran«, Environment, Development and Sustainability, 1-22. https://link.springer.com/article/10.1007/s10668-018-0211-2.##20.  Dadashpoor, H., & Nateghi, M. (2017), »Simulating spatial pattern of urban growth using GIS-based SLEUTH model: a case study of eastern corridor of Tehran metropolitan region, Iran«, Environment, Development and Sustainability, 19(2): 527-547.##21.  Deng, F., & Huang, Y. )2003(, »Uneven land reform and urban sprawl in China: the case of Beijing«, Progress in Planning, 61: 211-236.##22.  Deng, Y., & Srinivasan, S) .2016, ( »Urban land use change and regional access: A case study in Beijing, China«, Habitat International, 51: 103-113.##23.  Flippen, C. ) 2010, ( »The spatial dynamics of stratification metropolitan context, population redistribution and black and Hispanic homeownership«, Demography, 47: 845-868.##24.  Garcia, A., Sante, I., Crecente, R., & Miranda, D.) 2011(,» Land-development dynamics by morphological areas: a case study of Ribadeo, northwest Spain«, Environment and Planning B, 8: 1032-1051.##25.  Halleux, J., Marcinczak, S., & Krabben, E. )2012(,» The adaptive efficiency of land use planning measured by the control of urban sprawl. The case of the Netherlands, Belgium, and Poland«, Land Use Policy, 29: 887-898.##26.  Jat, M., Garg, P.K., & Khare, D. )2008(, »Monitoring and modeling of urban sprawl using remote sensing and GIS techniques«, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 10: 26-43.##27.  Lee, S. )2005(, »Metropolitan growth patterns’ impact on intra-regional spatial differentiation and inner-ring suburban decline: insights for smart growth«, Georgia Institute of Technology, online access.##28.  Liu, Y., et al., )2014(, »Spatiotemporal dynamics of the urban sprawl in a typical urban agglomeration: a case study on Southern Jiangsu, China (1983–2007)«, Frontiers of Earth Science, 8 (4): 490-504.##29.  Luck, M., & Wu, J. )2002(, »A gradient analysis of urban landscape pattern: a case study from the Phoenix metropolitan region, Arizona, USA«, Landscape Ecology, 17: 327–339.##30.  Owrangi, M. A. )2015(, An approach to developing a spatiotemporal composite measure of climate change related human health impacts in urban environments, The University of Western Ontario, London.##31.  Peng, L., Liu, S., & Sun, L.) 2016(, »Spatial-temporal changes of rurality driven by urbanization and industrialization: A case study of the Three Gorges Reservoir Area in Chongqing, China«, Habitat International, 51: 124- 132.##32.  Reis, J., Silva, E., & Pinho, P.) 2015(, »Spatial metrics to study urban patterns in growing and shrinking cities«, Urban Geography, 37: 246-271.##33. Salvati, L., & Carlucci, M. )2014(, »Urban growth and land use structure in two Mediterranean Regions: An exploratory spatial data analysis«, SAGE publication.##34. Salvati, L., & Carlucci, M. )2016(, »Patterns of Sprawl: The socioeconomic and territorial profile of dispersed urban areas in Italy«, Regional studies, 8: 1346-1359.##35. Salvati, L., Sateriano, A., & Bajocco, S. )2013(, »To grow or to sprawl? Land cover relationships in a Mediterranean city region and implications for land use management«, Cities, 30: 113-121.##36. Sarzynski, A., Galster, G., & Stack, L. )2014(, »Typologies of sprawl: investigating United States metropolitan land use patterns«, Urban Geography, 35: 48-70.##37. Schneider, A., & Woodcock, C. )2008(, »Compact, dispersed, fragmented, extensive? A comparison of urban growth in twenty-five global cities using remotely sensed data, Pattern metrics, and census information«, Urban Studies, 45: 659-692.##38. Sevtsuk, A. & Amindarbari, R. )2012(, Measuring growth and change in East -Asian cities, city form lab, The word bank.##39. Sha, M., & Tian, G. (2010), »An analysis of spatiotemporal changes of urban landscape pattern in the Phoenix metropolitan region«, Procedia Environmental Sciences, 2: 600-604##40. Siedentop, S., & Fina, S. )2012(, »Who sprawls most? Exploring the patterns of urban growth across 26 European countries«, Environment and Planning A, 44: 2765-2784.##41. Sohn, C., & Stambolic, N. )2015(, »The urban development of European border regions: a spatial typology«, SSOAR, 4: 177-189.##42. Sun, H., Forsythe, W., & Waters, N. )2007(, »Modeling urban land use change and urban sprawl: Calgary, Alberta, Canada«, New Spatial Economy, 7: 353-376.##43. Sutphin, W. )2013(, Creating sustainable urban land use patterns: A comparison of Portland, Oregon and St. Louis, Missouri, Masters of Science in Geography, Southern Illinois University. Carbondale.##44. Tang, S., Hao, P., & Huang, X. )2016(, »Land conversion and urban settlement intentions of the rural population in China: A case study of suburban Nanjing«, Habitat International, 51: 149-158.##45. Wei, C., Taubenbock, H., & Blaschke, T. )2017(, »Measuring urban agglomeration using a city-scale dasymetric population map: A study in the Pearl River Delta, China«, Habitat International, 59: 32-43.##

0 شناسایی و تحلیل پیشران‌های مؤثر بر توسعۀ منطقه‌ای استان البرز با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا Identifying and Analyzing the Influence of Driving Forces on the Regional Development of Alborz Province with the Scenario-Based Planning Approach https://jtcp.ut.ac.ir/article_67358.html 10.22059/jtcp.2018.254262.669854 0 تحقیق حاضر با استفاده از روش تحلیل ساختاری به‌دنبال ارائۀ سناریوهای محتمل‌ پیش رو برای توسعۀ استان البرز در افق 1410 است. داده‌ها و اطلاعات موردنیاز تحقیق با مطالعۀ سند توسعۀ آمایش سرزمینی و به روش پیمایشی (پرسش‌نامه) و مصاحبه با کارشناسان در چارچوب مدل دلفی جمع‌آوری شده است. نمونۀ آماری تحقیق، 30 نفر از کارکنان نهادهای مرتبط و پژوهشگران شهری- منطقه‌ای بوده است.  برای تحلیل داده از روش تحلیل اثر متقابل متغیرهای نرم‌افزار MICMAC و برای تدوین سناریوها از نرم‌افزار  Morphol استفاده ‌شده است. نتایج نشان داد «مسئلۀ منابع آبی و خشک‌سالی»، «نابودی باغات استان به دلیل گسترش بی‌رویۀ ساخت‌وساز» و مسئلۀ مربوط به «تولیدات صنعتی، افزایش آلودگی‌های محیطی و فرسودگی کارخانه‌ها در افق 1410» با 3 تکرار سناریوی فاجعه در سناریوهای تدوین‌شده و 3 تهدید جدی و اساسی برای توسعۀ استان البرز تا افق 1410 هستند؛ اما قابلیت، هم‌جواری با استان تهران و استفاده از ظرفیت‌های جمعیتی، اقتصادی و... آن، در هر ۳ سناریو به‌عنوان سناریوی مطلوب شناسایی شد. همچنین در همۀ سناریو، قابلیت‌های «صنایع بزرگ و استراتژیک» و «گردشگری استان» دارای بیشترین سناریوهای بینابین شناسایی شد و این موضوع نشان‌دهندۀ اهمیت این قابلیت‌ها در توسعۀ استان در افق طرح است. 1 The present study uses a structural analysis method to seek out the most likely scenarios for the development of Alborz province on the horizon of 2032. The required data and information for the research have been collected through a territorial development study (Survey Questionnaire) as well as expert interviews within the framework of the Delphi model. The statistical samples of the study were 30 employees of relevant institutions and urban-regional researchers. For data analysis, MICMAC software has been used to analyze the interactions of variables, and Morphol software has been used to compile scenarios. Finally, the results showed that the issue of water resources and drought, and the issue of the destruction of gardens of the province are due to the irregularity of construction. Similarly, the issue of industrial production, environmental pollution increase, and the burnout of factories in the horizon of 2032, with three replications of the catastrophe scenario in the developed scenarios are three serious and major threats for the development of Alborz province up to the horizon of 2032. Nonetheless, the capability of being at the neighborhood of Tehran province and the use of demographic, economic, and other capacities of Tehran province in all three scenarios were identified as the desirable scenarios. Also, in each of the three scenarios, the capabilities of the "big and strategic industries" and "province tourism" were identified as the most intermediate scenarios, which indicates the importance of these three capabilities in the development of the province in the horizon of 2032. 139 166 محمدرحیم رهنما Mohammad Rahim Rahnama استاد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران ایران rahnamarahim@gmail.com کیان شاکرمی Kiyan Shakarami دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران ایران sorena94@yahoo.com حامد عباسی Hamed Abbasi استادیار، گروه جغرافیا، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران ایران abbasi.h@ac.ir استان البرز برنامه‌ریزی منطقه‌‌ای توسعه سناریونگاری بزاززاده، مهدی؛ داداش‌پور، هاشم و مطوف، شریف (1393). بررسی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد آینده‌نگاری منطقه‌ای، مطالعۀ موردی (استان آذربایجان غربی)، مجلۀ علمی- پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی، سال چهارم، شمارۀ دوم، (پیاپی 13)، صفحات 79-104.##بهشتی، محمدباقر؛ زالی، نادر (1389)، شناسایی عوامل کلیدی توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی بر پایۀ سناریو: مطالعۀ موردی آذربایجان شرقی، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دورۀ پانزدهم، شمارۀ 1، صفحات63-41.##دانش‌نامه آینده‌پژوهی(1387). مؤسسۀ آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.##ربانی، طاها (1391). روش تحلیل ساختاری، ابزاری برای شناخت و تحلیل متغیرهای مؤثر بر آیندۀ موضوعات شهری، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی آینده‌پژوهی، تهران 26 بهمن 1391.##رحیم‌آبادی، امیر امجد؛ فتح‌الهی، افسون (1387)، معرفی آینده‌نگاری: نیم‌نگاهی به تجربیات آغازین ژاپن، آلمان و ایران، فصلنامۀ تخصصی پارک‌ها و مراکز رشد، دورۀ 4، شمارۀ 17، صفحات 63-70.##رنجبر حیدری، وحید، قربانی، ارسلان، سیمبر، رضا و حاجیانی، ابراهیم (1396). شناسایی و تبیین عوامل و پیشران‌های مؤثر بر روابط ایران و شورای همکاری خلیج‌فارس در افق ده‌ساله با بهره‌گیری از روش میک مک، فصلنامۀ آینده‌پژوهی دفاعی، سال اول، شمارۀ 2، صفحات37-7.##رهنما، محمدرحیم؛ معروفی، ایوب (1393). تحلیل و بررسی سناریوهای توسعه فضایی- کالبدی شهر بوکان، فصلنامۀ برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دورۀ 18، شمارۀ 3، صص 146-125.##زالی، نادر؛ پور سهراب، آناهید (1396). آینده‌نگاری توسعه منطقه‌ای با رویکرد تلفیقی سناریونویسی و مدل تحلیلی SWOT مطالعه موردی: استان گیلان، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دورۀ بیست و یکم، شمارۀ سوم، صفحات220-189.##زالی، نادر؛ عطریان، فروغ (1395). تدوین سناریوهای توسعه گردشگری منطقه‌ای بر اساس اصول آینده‌پژوهی (موردمطالعه: استان همدان). فصلنامۀ آمایش سرزمین، دورۀ هشتم، شمارۀ اول، بهار و، صص 131-107.##زالی، نادر (1388). آینده‌نگاری توسعۀ منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا (نمونه موردی: استان آذربایجان شرقی)، رسالۀ دکتری، دانشگاه تبریز، دانشکده جغرافیا.##زمانی پور،مسعود؛ زالی، نادر (1394). تحلیل دستگاهی متغیرهای راهبردی توسعۀ منطقه‌ای در برنامه‌ریزی سناریو مبنا (موردمطالعه: استان مازندران)، آمایشسرزمین،دورة هفتم، شمارة اول، بهار و تابستان 1394، صفحات 1-28.##زمانی‌پور، مسعود (1393). سناریونگاری راهبردی توسعۀ منطقه‌ای (مطالعۀ موردی: استان مازندران). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشگاه گیلان. شهریور 1393.##زند حسامی، حسام؛ شهرا فر، شیوا (1395)، شناسایی ابعاد مؤثر بر آینده‌نگاری برنامه‌ریزی شهری با رویکرد اقتصادی (مطالعۀ موردی توسعۀ پایدار شهر قزوین)، فصلنامۀ اقتصاد و مدیریت شهری، سال چهارم، شمارۀ سوم (پیاپی 15)، صفحات 55-73.##شفیعا، محمدعلی؛ رحیمی مقدم، محمد؛ بدیع، کامبیز (1392). آینده‌نگاری مبتنی بر فنون شناختی، مطالعات مدیریت راهبردی، شمارۀ 15، پاییز 1392، صص 57-91.##قزلباش، سمیه؛ سجادی، ژیلا؛ صرافی، مظفر؛ کلانتری، محسن (1394). آینده‌پژوهی به روش سناریونویسی تکوینی، چارچوبی برای پیوند علم و تجربه مطالعۀ موردی: نظام شهری استان زنجان، فصلنامۀ علمی- پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیای ایران، دورۀ جدید، سال سیزدهم، شمارۀ 47، صفحات324-303.##گودرزی، غلامرضا؛ آذر، عادل؛ عزیزی، فیروز؛ بابایی میبدی، حمید (1395)، ارائه چارچوب پیشنهادی آینده‌نگاری منطقه‌ای به‌مثابه حوزه پژوهشی میان‌رشته‌ای: موردمطالعه سند توسعۀ آمایش استان یزد. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دورۀ 8، شمارۀ 2،  صفحات 155-133.##مافی، عزت‌الله؛ نقدی، آمنه (1392). آینده‌نگری کاربری اراضی و رشد جمعیت شهر فاروج تا افق 1400، اولین همایش ملی جغرافیا، شهرسازی و توسعۀ پایدار.##مقیمی، ابوالفضل (1394)، معرفت‌شناسی آینده‌پژوهی در رویکردهای نظری به برنامه‌ریزی شهری، معماری و صنعت ساختمان، فصلنامۀ مدیریت شهری، شمارۀ 38، صفحات 75-104.##نعیمی، کیومرث، پورمحمدی، محمدرضا (1395). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آینده سکونتگاه‌های فرودست شهری سنندج با تأکید بر کاربرد آینده­پژوهی، فصلنامۀ مطالعات شهری، شمارۀ بیستم، صفحات 53-64.##20. Costanzo, L. A. (2004). Strategic foresight in a high-speed environment. Futures, 36(2), 219-235.‏##21. Darkow, I. L. (2014). The involvement of middle management in strategy development— Development and implementation of a foresight-based approach. Technological Forecasting and Social Change.101, 10-24.##22. Durst, C. Durst, M. Kolonko, T. Neef, A. & Greif, F. (2014). A holistic approach to strategic foresight: A foresight support system for the German Federal Armed Forces. Technological Forecasting and Social Change. 97, 91-104.##

0 بررسی رابطۀ گسترش سکونتگاه‌های انسانی و ناپایداری منابع آب کشاورزی در حوضۀ آبریز زاینده‌رود Investigating the Relationship between the Spreading of Human Settlements and Instability of Agricultural Water resources in the Zayandeh-Rud Basin https://jtcp.ut.ac.ir/article_67359.html 10.22059/jtcp.2018.257200.669865 0 حوضۀ آبریز زاینده‌رود در منطقۀ مرکزی ایران از مناطق دارای مسئلۀ ناپایداری منابع آب است. در دهۀ اخیر، منابع آبی حوضه کاهش یافته است؛ ‌به طوری که بخشی از طول رودخانه در قسمت میانی و پایین‌دست جریان آب خشک شده یا به‌صورت موقتی درآمده و تخصیص آب کشاورزی به اراضی زراعی این بخش‌ها کاهش شدیدی یافته است. در این پژوهش، تغییرات کاربری زمین از طریق تحلیل تصاویر ماهواره‌ای لندست در دو دورۀ زمانی سال‌های 2000 و 2014 که منطبق بر دورۀ زمانی قبل و بعد از وقوع ناپایداری منابع آب حوضۀ زاینده‌رود بود، بررسی شده است. محقق محدودۀ مورد مطالعه را مشخص و به سه قسمت بالا، میانی و پایین‌دست تقسیم کرده و در قالب شش کاربری با هم مقایسه کرده است. طبق نتایج پژوش، همراه با وقوع ناپایداری منابع آب، طی این دو دهه کاربری ساخت‌وساز و مسکونی در کل محدوده افزایش و کاربری مرتع در کل محدوده کاهش یافته است. پوشش کشاورزی در بالادست افزایش، ولی در بخش‌های میانی و پایین‌دست کاهش یافته و برعکس، کاربری بایر و خالی از پوشش در بالادست کاهش و در بخش‌های میانی و پایین‌دست افزایش یافته است. با توجه به نتایج پژوهش می‌توان بخشی از ناپایداری منابع آب کشاورزی در حوضه را به گسترش سکونتگاهی، افزایش مصارف آب در کل محدوده و افزایش کشاورزی در بالادست حوضه نسبت داد. 1 The Zayandeh-Rud Basin, placed in the center of Iran, is one of the areas with water instability problems. In the last decade, the water resources of the basin have decreased. Thus, that part of the length of the river in the middle and downstream of the water flow has dried or temporarily turned off, and the allocation of agricultural water to the agricultural lands of these sectors has decreased significantly. In this study, ground-level land use changes were analyzed through Landsat satellite imagery analysis in 2000, and 2014. These periods coincided with the periods before and after the occurrence of the instability of water resources in the basin. The researchers specified the research area and then divided it into three parts, naming upper, middle, and downstream. At the next step, these parts were compared in the form of 6 categories of use. According to the results, during the period, along with the occurrence of water resource instability, construction and residential land use across the rangelands has increased, and land use of pasture has decreased. Agricultural coverage has increased in the upstream, but it has decreased in the middle and lower parts. Besides, the empty and blank land use on the upstream has decreased, and it has increased in the lower parts. Regarding the results, some of the instability of agricultural water resources in the basin could be attributed to the expansion of settlements, increase in water consumption throughout the area, and increase in agricultural activities in the upstream basin. 167 192 عبدالرضا رحمانی فضلی Abdolreza Rahmani Fazli دانشیار، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید‌بهشتی، تهران، ایران ایران a_fazli@sbu.ac.ir سعید صالحیان Saeid Salehian دکتری دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید‌بهشتی، تهران، ایران ایران saeid.salehian@gmail.com تغییرات کاربری زمین حوضۀ آبریز زایندهرود گسترش سکونتگاهی ناپایداری منابع آب براتی قهفرخی، سوسن؛ سلطانی کوپایی، سعید؛ خواجه الدین، سید جمال‌الدین؛ رایگانی،‌ بهزاد (1388). بررسی تغییرات کاربری اراضی در زیرحوزۀ قلعه‌شاهرخ با استفاده از تکنیک سنجش‌ازدور (دورۀ زمانی 1381-1354)، علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، 13 (47) (الف): 365-349.##خسروانی، زهرا؛ خواجه‌الدین، سیدجمال‌الدین؛ سفیانیان، علیرضا؛ محبی، محمود؛ پارسا‌مهر، امیرحسین (1391). پهنه‌بندی کاربری اراضی منطقۀ شرق اصفهان با استفاده از تصویر ماهواره‌ای IRS-P6، مجلۀ علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، علوم آب‌وخاک، 16 (59): 244-233.##سالمی، حمیدرضا ؛ حیدری، نادر (1385) . (گزارش فنی) ارزیابی منابع و مصارف آب در حوزۀ آبریز زاینده‌رود، ‌ انجمن علوم و مهندسی منابع آب، 2 (1): 76-72.##صالحیان، سعید (1396). پیامدهای فضایی گسترش سکونتگاه‌های انسانی و ناپایداری منابع آب کشاورزی در حوضۀ آبریز زاینده‌رود، رسالۀ دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، راهنما: عبدالرضا رحمانی فضلی، دانشگاه شهیدبهشتی تهران.##علوی‌پناه، سیدکاظم ؛ مسعودی، مسعود (1380). تهیۀ نقشۀ کاربری اراضی با استفاده از داده‌های رقومی ماهواره‌ای لندست TM و سیستم اطلاعات جغرافیایی در مطالعۀ موردی منطقۀ موک استان فارس، مجلۀعلوموکشاورزیومنابعطبیعی، 8 (1): 76-65.##مهندسین مشاور زایندآب (1387). تعیین منابع و مصارف آب در حوضۀ زاینده‌رود، ج۱۰ (سنتز مطالعات)، شرکت آب منطقه‌ای اصفهان، تهران: چاپ وزارت نیرو.##نجفی، علی؛  نصری، مسعود؛ اطهری، رسول (1388). حوضۀ آبخیز زاینده‌رود نیازمند مدیریت جامع، ماهنامۀ فنی- تخصصی دانش‌نما، ویژه‌نامۀ زاینده‌رود، 18 (3) پیاپی 175-174: 66-59.##Bigas, H. et al., (2012).he Global Water Crisis: Addressing an Urgent Security Issue. Papers for the Inter Action Council, Hamilton. Canada: UNU-INWEH (United Nations University – Institute for Water, Environment and Health).##Cegielska, K. et al., (2018). Land use and land cover changes in post-socialist countries: Some observations from Hungary and Poland , Land Use Policy, 78: 1-18.##10. Douglas, A. S., A. Hope and D. McGuire. (2004). Remote sensing of vegetation and land cover change in Arctic Tundra ecosystem , Remote Sensing of Environment. 89: 281-308.##11. Fan, Y., Yu, G., He, Z., Yu, H., Bai, R., Yang, L., Wu, D., (2017). Entropies of the Chinese Land Use/Cover change from 1990 to 2010 at a County level. Entropy 19 (2), 51.##12. Foley, J.A., et al., (2005). Global consequences of land use. Science 309 (5734): 570–574.##13. Gao, Jie; li, Feng; Gao, Hui; Zhou, Ghuanbin; Zhang, Xiaoling. (2016). The impact of land-use change on water-related ecosystem services: a study of the Guishui River Basin, Beijing, China. Journal of Cleaner Production, 163 (2017): 148-155.##14. Najmuddin, Omid, Deng, Xiangzheng and Jia Siqi. (2014). Scenario analysis of land use change in Kabul River Basin - A river basin with rapid socio-economic changes in Afghanistan , Ecological Indicators. 48 (2015): 505–517.##15. Nikhil Raj, P. P. and P. A. Azeez. (2010). Land Use and Land Cover Changes in a Tropical River Basin: A Case from Bharathapuzha River Basin , Southern India. Journal of Geographic Information System, 2: 185-193.##16. Omo-Irabor, O. O. and K. Oduyemi. (2000) .A hybrid image classification approach for the systematic analysis of land cover changes in the Niger Delta region, Built and natural environment. University of Abertay, Scotland: 1-7.##17. Prashant K. Srivastava, et al., (2012). Selection of Classification Techniques for Land Use/Land Cover Change Investigation , Advances in Space Research, 50: 1250–1265.##18. Robb, J. L. (2012).WORLD WAR III: War for Water?, www.omegaletter.com /articles/articles.asp? Article ID=7462##19. Sallay, A., Jombach, S., (2011). Changing landscape values in Hungary«, Problemy Ekologii Krajobrazu 30: 225–232.##20. Solecki, W.D. (2001). the role of global-to local linkages in land use/land cover changes in South Florida«, Ecological Economics. 37: 339–356.##21. Verburg, P.H., van de Steeg, J., Veldkamp, A., Willemen, L. (2009).  From land cover change to land function dynamics: a major challenge to improve land characterization , Journal of Environmental Management. 90 (3): 1327–1335.##22. Wang, Xuechao et al. (2017). Linking land use change, ecosystem services and human well-being: A case study of the Manas River Basin of Xinjiang, China , Ecosystem Services. 27: 113-123.##23. Zare Ernani, M. and D. Gabriels. (2006).  Detection of land cover changes using Landsat MSS, ETM+ sensors in Yazd-Ardakan basin, Iran , Proc. of Agro Environment: 414-518.##