دانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Development to Polycentric Development: Analysis of Spatial Developments in the Tehran Metropolitan Regionاز تمرکزگرایی تا توسعة چندمرکزی (تحلیل تحولات فضایی منطقة کلان‌شهری تهران)18720710521210.22059/jtcp.2025.384023.670512FAفهامهاحمدیدانشکدة معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0009-0009-5755-784Xاحمدخلیلیدانشکدة معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0000-0001-8226-578Xمصطفیبهزادفردانشکدة معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران0000-0003-2882-694XJournal Article20251014Spatial transformations in metropolitan Region, particularly in regions with high population density and economic activities, have always been the focus of researchers. Tehran, as one of Iran's most concentrated and largest metropolises, has undergone significant structural changes in recent decades. This research aims to investigate spatial transformations in the Tehran metropolitan area and analyze the transition from a centralized structure to a polycentric one. By employing network analysis, hierarchical analysis, and cluster analysis, the spatial structure of the region was examined at three levels: nodes (urban centers), links (connections between centers), and graphs (overall network structure). The results indicate that while Tehran still serves as the main center of the region, there is a growing trend towards the emergence of secondary centers and increased connections between them. This suggests that the spatial structure of the Tehran metropolitan area is gradually shifting from a centralized to a polycentric structure. Based on the findings, a model for developing a polycentric spatial structure in the Tehran metropolitan area has been proposed. This model emphasizes strengthening the role of secondary centers, improving inter-city connections, and ensuring a more equitable distribution of activities and facilities across the region. By implementing this model, a more sustainable and efficient spatial structure can be achieved in the Tehran metropolitan area.تحولات فضایی منطقة کلان‌شهری تهران طی دهه‌های اخیر نشان‌دهندة گذار تدریجی از یک ساختار شدیداً متمرکز به الگوی چندمرکزی است. با این حال، چیستی این گذار، سازکارهای آن، و پیامدهای ساختاری‌اش کمتر به صورت نظام‌مند بررسی شده است. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی تحول فضایی تهران بر پایة چارچوب نظری چندمرکزی شدن و مفاهیم سلسله‌مراتب شهری، پیوندپذیری و خوشه‌بندی فضایی انجام شده است. در این مطالعه با استفاده از تحلیل شبکة شهری، شاخص‌های مرکزیت (Degree، Betweenness، Closeness)، تحلیل سلسله‌مراتبی کارکردی، و خوشه‌بندی مراکز شهری ساختار فضایی منطقه در سه مؤلفة گره‌ها، پیوندها، و ساختار کلی شبکه ارزیابی شده است. نتایج نشان می‌دهد به‌رغم تداوم نقش مسلط شهر تهران در رأس شبکة شهری، مراکز فرعی چون اسلام‌شهر، دماوند، و ... در سال‌های اخیر تقویت شده و به واسطة افزایش پیوندهای درون‌منطقه‌ای هسته‌های ثانویة جدیدی شکل گرفته‌اند. تحلیل شاخص‌های شبکه نیز بیانگر کاهش تمرکز، رشد ارتباطات افقی بین مراکز، و حرکت شبکة فضایی منطقه به سمت الگوی چندمرکزی است. بر این اساس، پژوهش حاضر مدلی پیشنهادی برای توسعة ساختار چندمرکزی ارائه می‌کند که شامل تقویت کارکردهای مراکز فرعی، ارتقای اتصال‌پذیری شبکه‌ای بین شهرها، و توزیع متعادل فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی در سطح منطقه است. به‌کارگیری این مدل می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری ساختار فضایی منسجم‌تر و کارآمدتر و پایدارتر برای منطقة کلان‌شهری تهران باشد.https://jtcp.ut.ac.ir/article_105212_fd172dda9796767557675385e915cab4.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Analysis of Land Cover Changes in the Corridor of Larestan-Evaz using Spatial Analysis Techniques by RS and GISتحلیل تغییرات پوشش زمین در محور لارستان‌ـ اوز با استفاده از تکنیک‌های تحلیل فضایی RS و GIS20922810528010.22059/jtcp.2025.403740.670528FAفاطمهتقوی فردگروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران0009-0003-8493-693Xمجتبیآراستهگروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران0000-0002-0081-6494حسنایزدیگروه شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران0000-0002-9635-7076Journal Article20251007This research aimed to analyze land cover and land use changes in the Lar-Evaz communication axis during the period from 2004 to 2024 and to investigate the factors affecting these changes. To achieve the research objectives, Landsat 7 and 8 satellite images (ETM+ and OLI sensors) were used. Land cover and land use classification was performed using the maximum likelihood method for the years 2004, 2014, and 2024 in ENVI 5.6 software. The kappa coefficient was evaluated to examine the accuracy of the maps as 94%, 97%, and 96%, respectively. Subsequently, the changes that occurred were examined using the post-classification comparison method. In the next step, to examine the factors affecting the occurrence of changes, the logistic regression model was used in the TerrSet software, and the parameters under study were examined as independent variables, including altitude, land slope, proximity to roads, proximity to residential centers, and proximity to water sources (water wells). The results indicated that barren lands decreased by 46.9% over a 20-year period, from 276.0005 km² in 2004 to 249.89 km² in 2024. The largest changes were related to built-up areas, which increased from 7656.35 km² in 2004 to 4785.60 km² in 2024, a 69.1% growth. The vegetation cover of the region has also increased by about 47.3%, from 2879.40 km² in 2004 to 6851.41 km² in 2024. In examining the factors affecting the occurrence of changes using the logistic regression model, it was found that proximity to water sources (wells), slope, and proximity to the road had the greatest impact on causing changes in the Lar-Evaz region. The evaluation of the logistic regression model with ROC and Pseudo-R² indices of 0.939 and 0.426, respectively, indicated the high capability of the model in describing changes and determining areas susceptible to change.این پژوهش با هدف تحلیل تغییرات کاربری و پوشش زمین در محور ارتباطی لارـ اوز طی دورۀ زمانی 2004 تا 2024 و بررسی عوامل مؤثر بر این تغییرات انجام شده است. برای دستیابی به اهداف پژوهش از تصاویر ماهواره‌ای لندست 7 و 8 (سنجنده‌های ETM+ و OLI) استفاده شد و طبقه‌بندی کاربری و پوشش زمین به روش حداکثر احتمال برای سال‌های 2004، 2014 و 2024 در نرم‌افزار ENVI 5.6 انجام گرفت. ضریب کاپا برای بررسی صحّت نقشه‌ها به ترتیب برابر با 94 درصد، 97 درصد و 96 درصد ارزیابی و سپس تغییرات رخ‌داده با استفاده از روش مقایسه پس از طبقه‌بندی بررسی شد. در گام بعد برای بررسی عوامل مؤثر بر بروز تغییرات از مدل رگرسیون لجستیک در نرم‌افزار TerrSet استفاده شد و پارامترهای مورد بررسی با عنوان متغیرهای مستقل شامل: ارتفاع، شیب زمین، نزدیکی به جاده، نزدیکی به مراکز سکونتگاهی و نزدیکی به منابع آب (چاه‌های آب) در این مدل بررسی شد. نتایج نشان داد زمین‌های بایر طی بازۀ زمانی 20 ساله کاهش 46/9 درصدی داشته و از 0005/276 کیلومترمربع در سال 2004 به 89/249 کیلومترمربع در سال 2024 رسیده است. بیشترین تغییرات مربوط به مناطق ساخته‌شده بوده است؛ طوری که از 7656/35 کیلومترمربع در سال 2004 به 4785/60 کیلومترمربع در سال 2024 رسیده و رشد 1/69 درصدی داشته است. پوشش گیاهی منطقه نیز حدود 47/3 درصد افزایش یافته و از 2879/40 کیلومترمربع در سال 2004 به 6851/41 کیلومترمربع در سال 2024 رسیده است. در بررسی عوامل مؤثر بر بروز تغییرات با استفاده از مدل رگرسیون لجستیک، مشخص شد که نزدیکی به منابع آب (چاه‌ها)، شیب و نزدیکی به جاده بیشترین تأثیرات را در ایجاد تغییرات در منطقۀ لارـ اوز داشته است و ارزیابی مدل رگرسیون لجستیک با شاخص‌های ROC و Pseudo-R² به ترتیب با مقادیر 939/0 و 426/0 بیانگر قابلیت بالای مدل در توصیف تغییرات و تعیین مناطق مستعد تغییر بود.https://jtcp.ut.ac.ir/article_105280_22d6cc80414f415c04a4da6d7d0f462a.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Urban Green Infrastructure Planning Based on Environmental Performance of Geospheric Landscape Change (Case Study: Kermanshah City)برنامه‌ریزی زیرساخت‌های سبز شهری با هدف رونق عملکرد محیطی جغرافیای سیمای‌سرزمین(مورد مطالعه: شهر کرمانشاه)22924810402310.22059/jtcp.2025.400535.670518FAمهتاملکی دوبرجیگروه برنامه ریزی و طراحی محیط، پژوهشکدة علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانشهیندختبرق جلوهگروه برنامه‌ریزی و طراحی محیط، پژوهشکدة علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران0000-0003-3068-1911Journal Article20250818This research was conducted with the aim of planning urban green infrastructures based on landscape ecology principles (structure, function, change). For this purpose, land-use/land-cover maps for the years 2003, 2013, and 2023 were prepared using satellite images and ENVI 5.3 software. Then, using the CA-Markov model, changes in the year 2033 were predicted in the TerrSet 18.3 software. Additionally, landscape metrics were analyzed at the class and landscape levels in the Fragstats v4.2 software, and spatial processes were identified using the Decision-Tree-Algorithm. Finally, by utilizing practical planning principles, strategies were presented to enhance the natural structure and promote environmental performance in the process of geospheric landscape change. Based on the results, between 2003 and 2033, the expansion of construction areas, along with the process of spatial aggregation, has led to an increase in the area (CA) and cohesion of construction spots (COHESION), and a decrease in spatial fragmentation and complexity (decrease in IJI, ENN-MN, ED, PD, NP, LSI). In contrast, green infrastructures, such as vegetation-cover and wastelands, have faced a significant decrease in spatial indices, indicating an increase in erosion processes, structural discontinuity, functional limitation, and ultimately, an adverse impact on the process integrity of the landscape. Furthermore, the gradual decrease in PD, NP, SHDI, ED, and LSI metrics and the increase in CONTAG at the landscape level indicate a decrease in diversity, the expansion of construction, and the simplification of the landscape structure. Based on the analytical framework of the research, by adjusting structural continuity, the environmental performance of multi-functional planning increases and green-gray infrastructure solutions perform better. Therefore, observing the principles of "structural continuity," "multi-functional planning," and "green-gray integration," along with the principle of "social participation" in the process of identifying needs and acquiring landscape services, will be more effective; and finally, urban development plans will be implemented based on green infrastructure network assessment, planning strategies, stakeholder participation, and implementation. In this way, in order to promote natural structure, allocate environmental function, and geospheric landscape change, it becomes possible to manage the structural durability and functional sustainability of urban green infrastructures.شهرنشینی، از جمله عوامل اصلی تغییر کاربری اراضی و پوشش زمین، تأثیرات عمیقی بر تعادل محتوای ساختاری، سازکار آرایش فضایی، و ارتباط تنظیم فرایندی سیمای سرزمین دارد. این پژوهش، با هدف برنامه‌ریزی زیرساخت‌های سبز شهری، مبتنی بر اصول بومشناسی سیمای سرزمین (ساختار، عملکرد، تغییر)، انجام شد. بدین منظور، نقشههای کاربری اراضی و پوشش زمین سال‌های 2003، 2013 و 2023 با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و نرم‌افزار ENVI 5.3 تهیه شد. سپس، با بهره‌گیری از مدل CA-Markov پیش‌بینی تغییرات سال 2033 در محیط نرم‌افزار TerrSet 18.3 انجام گرفت. همچنین، تحلیل سنجههای سیمای سرزمین در سطوح کلاس و سیمای سرزمین در محیط نرم‌افزار Fragstats v4.2 و شناسایی فرایندهای فضایی با استفاده از الگوریتم درخت تصمیمگیری انجام شد. در نهایت، با بهره‌گیری از اصول عملی برنامه‌ریزی، راهبردهایی برای ارتقای ساختار طبیعی و رونق عملکرد محیطی روند تغییر جغرافیای سیمای سرزمین ارائه شد. بر مبنای نتایج، بین سال‌های 2003 تا 2033، گسترش مناطق ساختوساز همراه با فرایند تجمع فضایی، منجر به افزایش سطح (CA)، انسجام لکه‌های ساختوساز (COHESION) و کاهش ازهم‌گسیختگی و پیچیدگی فضایی (کاهش IJI، ENN-MN، ED، PD، NP و LSI) ساخت جغرافیای سیمای سرزمین شده است. در مقابل، زیرساخت‌های سبز، نظیر پوشش گیاهی و اراضی بایر، با کاهش قابل توجه در شاخص‌های فضایی مواجه شده‌اند که نشان‌دهندة افزایش فرایندهای ساییدگی، انقطاع ساختاری، محدودیت عملکردی، و نهایتاً تأثیر نامطلوب بر یکپارچگی فرایندی سیمای سرزمین است. همچنین، کاهش تدریجی در سنجههای PD، NP، SHDI، ED و LSI و افزایش CONTAG در سطح سیمای سرزمین حاکی از کاهش تنوع، گسترش ساختوساز، و ساده شدن ساختار سرزمین است. بر مبنای چارچوب تحلیلی پژوهش، با تنظیم پیوستگی ساختاری رونق عملکرد محیطی برنامهریزیهای چندکارکردی افزایش می‌یابد و راهحلهای زیرساخت سبز‌ـ خاکستری فراتر عمل میکنند. بنابراین رعایت اصول «پیوستگی ساختاری»، «برنامهریزیهای چندکارکردی»، و «ادغام سبز‌ـ خاکستری»، همراه با اصل «مشارکت اجتماعی» در روند شناخت نیازها و کسب خدمات سیمای سرزمین مؤثرتر عمل میکنند. و نهایتاً، برنامه‌های توسعة شهری، بر مبنای «ارزیابی شبکة زیرساخت سبز»، «استراتژی‌های برنامه‌ریزی»، «مشارکت ذی‌نفعان»، و «اجرا» به کار گرفته می‌شوند. از این طریق، با هدف ارتقای ساختار طبیعی، تخصیص عملکرد محیطی، و تبیین جغرافیایی سیمای سرزمین مدیریت بقای ساختاری و پایداری عملکردی زیرساخت‌های سبز شهری امکانپذیر می‌شود.https://jtcp.ut.ac.ir/article_104023_85410102bfab5fc6c73a9a51a47ad16a.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Spatial Analysis of Urban Poverty Distribution (Case Study: Ilam City)تحلیل فضایی پراکنش فقر شهری (مطالعه موردی: شهر ایلام)24926610388710.22059/jtcp.2025.398684.670513FAحجتشیخیگروه معماری و شهرسازی، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران0000-0002-9544-7643فرزانهعلی اولادگروه معماری و شهرسازی، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانJournal Article20250715While cities face numerous challenges, the most important problem that threatens them is poverty. The existence of poverty in cities has led to the emergence of social, economic, and physical issues, creating problems in the sustainability and development of these cities. The aim of this research is to investigate, identify, and analyze the spatial zones of poverty in economic, social, and physical dimensions at the level of statistical blocks of Ilam city. The present research is descriptive-analytical in nature and applied in purpose. The data used were obtained from the statistical blocks of the Statistical Center of Iran in 2016. The indicators used in this research were examined in three dimensions: economic, social, and physical. In order to spatially analyze the zones of poverty in Ilam city, the Hot Spot Analysis technique using the Getis-Ord Gi index in the Arc GIS software environment was used. The results of the urban poverty index integration show that 16.58 percent of the area of Ilam city is located in poor and highly poor areas. The highest concentration of these areas is in the Ban Barz and Sabzi Abad districts (Region 2). Additionally, some of these areas are scattered in the Governorate, Hanivan, Tepe Shahed, Markazi (Region 1), Nowruz Abad (Region 3), and Azadegan (Region 4), indicating the existence of poverty spots in other parts of the city. A total of 21.4 percent of the area of Ilam city is located in affluent areas. These are mostly located in the areas behind the Iranian Broadcasting Corporation, Pich Ashouri and Shad Abad (Region 3), and Razmandegan and Janbazan (Region 4). A total of 62.02 percent of the city area is located in the medium urban poverty zone and is scattered in all areas of the city, especially in Region 1.شهرها با چالش‌های بسیاری مواجه هستند. اما می‌توان گفت مهمترین مشکلی که آن‌ها را تهدید می‌کند فقر است. وجود فقر در شهرها منجر به بروز مسائل اجتماعی، اقتصادی، و کالبدی می‌شود و پایداری و توسعة این شهرها را با مشکلاتی مواجه می‌کند. هدف این پژوهش بررسی، شناسایی، و تحلیل پهنه‌های فضایی فقر در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، و کالبدی در سطح بلوک‌های آماری شهر ایلام است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت توصیفی‌ـ تحلیلی و بنا بر هدف کاربردی است. داده‌های مورد استفاده از بلوک‌های آماری سال 1395 مرکز آمار ایران به دست آمده است. شاخص‌های مورد استفاده در این پژوهش در سه بعد اقتصادی، اجتماعی، و کالبدی بررسی شده است. به منظور تحلیل فضایی پهنه‌های فقر در شهر ایلام از تکنیک تحلیل نقاط داغ با استفاده از شاخص گتیس‌ـ ارد جی در محیط نرم‌افزار Arc GIS بهره گرفته شده است. نتایج تلفیق شاخص‌های فقر شهری نشان می‌دهد 58/16 درصد از مساحت شهر ایلام در پهنه‌های فقیر و خیلی فقیر قرار دارند. بیشترین تمرکز این مناطق در ناحیه‌های بان‌برز و سبزی‌آباد (منطقة 2) است. همچنین، مقادیری از این پهنه‌ها در نواحی استانداری، هانیوان، تپة شاهد، مرکزی (منطقة 1)، نوروزآباد (منطقة 3) و آزادگان (منطقة 4) پراکنده شده‌اند که نشان‌دهندة وجود لکه‌های فقر در سایر نقاط شهر است. 4/21 درصد از مساحت شهر ایلام در پهنه‌های مرفه و خیلی مرفه قرار دارند. این مناطق بیشتر در نواحی پشت صداوسیما و پیچ عاشوری و شادآباد (منطقة 3) و رزمندگان و جانبازان (منطقة 4) واقع شده‌اند. 02/62 درصد از مساحت شهر در پهنة متوسط فقر شهری قرار دارد و این مساحت در تمامی مناطق شهر، به‌ویژه منطقة 1، پراکنده است.
https://jtcp.ut.ac.ir/article_103887_5b395b01736651a45992d28fb1d22749.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Revisiting Green City Indicators: A Systematic Reviewبازخوانی شاخص‌های شهر سبز؛ مروری نظام‌مند26727810608210.22059/jtcp.2026.410689.670549FAعلیحمیدی زادهگروه مدیریت دولتی، دانشکدة مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0002-2664-3026Journal Article20260207Purpose: This study aimed to systematically review the literature and propose a novel classification of key indicators for evaluating green cities. Given the abundance and dispersion of existing indicators, developing a coherent classification framework is crucial for a more comprehensive understanding and operationalization of the concept.
Method: The research was conducted using a systematic review approach based on the PRISMA 2020 protocol Searches in domestic and international databases led to the identification of 35 relevant documents. Data were analyzed through qualitative content analysis and the extracted indicators were refined, merged, and categorized in a three-stage process.
Results: The analysis resulted in the identification of 23 key indicators, organized into a four-dimensional conceptual framework. Environmental-Ecological Dimension (7 indicators; e.g., air quality, waste management, and per capita green space). Socio-Cultural Dimension (7 indicators; e.g., equitable access to parks and urban services, citizen participation, and preservation of cultural heritage). Physical-Infrastructural Dimension (5 indicators; e.g., public transportation, renewable energy, and pedestrian-oriented urban form). Economic and Governance Dimension (4 indicators; e.g., green employment, strategic planning, and capital attraction).
Conclusion: The findings confirm that the concept of a "green city" is multidimensional, integrated, and balanced, requiring simultaneous attention to four pillars: environmental, social, physical, and governance. The proposed framework can serve as a strategic tool for planners, urban managers, and researchers in formulating policies, evaluating performance, and conducting comparative studies. This research emphasizes the necessity of moving beyond a one-dimensional perspective and adopting a holistic approach in the pursuit of sustainable urban development.هدف: این پژوهش با هدف بازخوانی نظام‌مند ادبیات و ارائة یک طبقه‌بندی نوین از شاخص‌های کلیدی ارزیابی شهر سبز صورت پذیرفته است. با توجه به انبوه و پراکندگی شاخص‌های موجود، دستیابی به یک چارچوب طبقه‌بندی منسجم برای فهم جامع‌تر و عملیاتی‌سازی این مفهوم از اهمیت بسزایی برخوردار است.
روش: این مطالعه با رویکرد مرور نظام‌مند و بر اساس پروتکل پریزمای 2020 انجام شده است. جست‌وجو در پایگاه‌های اطلاعاتی داخلی و بین‌المللی منجر به شناسایی ۳۵ سند مرتبط شد. داده‌ها با روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل و شاخص‌های استخراج‌شده طی فرایندی پالایشی در سه مرحله ادغام و دسته‌بندی شدند.
یافته‌ها: تحلیل یافته‌ها منجر به شناسایی نهایی ۲۳ شاخص کلیدی شد که در یک چارچوب مفهومی چهاربُعدی سازماندهی شدند: بُعد محیط زیستی‌ـ اکولوژیکی (۷ شاخص؛ مانند کیفیت هوا، مدیریت پسماند، سرانة فضای سبز)؛ بُعد اجتماعی‌ـ فرهنگی (۷ شاخص؛ مانند عدالت در دسترسی به پارک‌ها و خدمات شهری، مشارکت شهروندی، حفظ میراث فرهنگی)؛ بُعد کالبدی‌ـ زیرساختی (۵ شاخص؛ مانند حمل‌ونقل عمومی، انرژی‌های تجدیدپذیر، فرم پیاده‌محور)؛ بُعد اقتصادی و حکمرانی (۴ شاخص؛ مانند اشتغال سبز، برنامه‌ریزی راهبردی، جذب سرمایه).
نتیجه: یافته‌ها مؤید آن است که مفهوم «شهر سبز» ماهیتی چندبُعدی یکپارچه و متوازن دارد که تحقق آن مستلزم توجه هم‌زمان به چهار رکن محیط زیستی، اجتماعی، کالبدی، و حکمرانی است. چارچوب پیشنهادی می‌تواند به عنوان ابزاری راهبردی برای برنامه‌ریزان، مدیران شهری، و پژوهشگران در جهت تدوین سیاست‌ها، ارزیابی عملکرد، و انجام دادن مطالعات مقایسه‌ای مورد استفاده قرار گیرد. این مطالعه بر ضرورت عبور از نگاه تک‌بعدی و اتخاذ رهیافتی کل‌نگر در مسیر توسعة پایدار شهری تأکید می‌ورزد.https://jtcp.ut.ac.ir/article_106082_dca32e4e7641beb884a5baa83ebbe4d3.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Strategic Management of Waste from Religious Tourism: A Case Study of Locating Municipal Waste Landfills in Najaf and Karbala Provincesمدیریت راهبردی پسماندهای ناشی از گردشگری مذهبی: مطالعۀ موردی مکانیابی لندفیل زباله های شهری در استان‌های نجف و کربلا27929610620110.22059/jtcp.2026.408179.670539FAعمار رشیدالحمامیگروه محیط زیست، دانشکدة مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، ایرانعزیرعابسیگروه محیط زیست، دانشکدة مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، ایران0000-0002-8329-8556علیچابوکگروه مهندسی محیط زیست، دانشکده مهندسی، دانشگاه بابیلون، عراق0000-0001-8723-9708Journal Article20251215Iraq in general and the Middle Euphrates provinces in particular suffer from fundamental weaknesses in the collection and safe disposal of municipal solid waste. The lack of national strategies and the high production of waste, especially during religious occasions, have highlighted the need for urgent action to implement a cost-effective and sustainable waste management approach. The strategic decision of local managers, which was reached as a result of expert meetings with experts in the field, including the researchers of the present study, is based on locating suitable land for centralized waste disposal in each province and constructing sanitary landfills in accordance with engineering standards. The legal weakness in Iraq and the lack of transparent criteria for location was followed up in this study by reviewing the study history and presenting a set of effective criteria appropriate to the conditions of Iraq and weighting them using the SRS method. Finally, with a future study to estimate population growth and the increase in the number of religious tourists, an estimate of the amount of waste produced was provided, and locations with sufficient surface area for the construction of a landfill were selected and proposed from among highly desirable lands in a combined GIS map in a way that would have the ability to accept waste over the next 50 years.کشور عراق به‌طور کلی و استان‌های فرات میانی به‌طور خاص از ضعف بنیادین در سیستم‌های جمع‌آوری و دفع ایمن زباله‌های جامد شهری رنج می‌برند. فقدان استراتژی‌های ملی و تولید بالای زباله، به‌ویژه در مناسبت‌های مذهبی، ضرورت اقدام فوری برای اعمال یک روش کم‌هزینه و پایدار مدیریت پسماند را آشکار ساخته است. تصمیم راهبردی مدیران محلی که در نتیجۀ نشست‌های تخصصی با متخصصان امر از جمله محققان مطالعۀ حاضر حاصل شده است، بر مکانیابی زمین‌های مناسب برای دفن زباله به‌صورت متمرکز در هر استان و احداث لندفیل‌های بهداشتی مطابق با استانداردهای مهندسی، استوار است. ضعف قانونی در کشور عراق و نبود معیارهای شفاف برای مکانیابی در این مطالعه با بررسی سابقۀ مطالعه و ارائۀ مجموعه‌ای از معیارهای تأثیرگذار متناسب با شرایط کشور عراق و وزن‌دهی آن‌ها به روش SRS پیگیری شد. در نهایت با آینده‌پژوهی برای برآورد رشد جمعیت و افزایش تعداد گردشگران مذهبی، تخمینی از میزان زبالۀ تولیدی ارائه و مکان‌هایی با سطح کافی برای احداث لندفیل از میان زمین‌های با مطلوبیت بالا در نقشۀ GIS ترکیبی، به نحوی که توانایی پذیرش زباله طی 50 سال آینده را داشته باشد، انتخاب و پیشنهاد شد.https://jtcp.ut.ac.ir/article_106201_9e1cd510cbea8715a610ef5bd4ee96a1.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305The Application of System Dynamics Modeling in Explaining the Challenges and Perspectives of Banderashk Establishment in Sirjan Countyکاربرد مدل‌سازی پویایی سیستم در تبیین چالش‌ها و چشم‌اندازهای استقرار بندر خشک در شهرستان سیرجان29732810608910.22059/jtcp.2026.409357.670544FAسعیدخاتمگروه مدیریت، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران0000-0003-3533-8688سیدعباسابراهیمیگروه مدیریت، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران0000-0002-6289-6426Journal Article20260104The continuous growth of international maritime cargo transportation has exerted increasing pressure on the country’s major seaports. Capacity limitations and restricted opportunities for physical expansion have resulted in operational delays and reduced efficiency. In this context, the development of dry ports as a complementary solution can play a significant role in alleviating congestion at coastal ports and enhancing the overall performance of the logistics network. Given the strategic geographical position of Sirjan County, this study aims to identify and analyze the challenges and future prospects of establishing a dry port in this region using a system dynamics approach. This research adopted a mixed-methods design. In the qualitative phase, key challenges were identified through thematic analysis based on in-depth interviews with 12 experts. In the quantitative phase, fuzzy DEMATEL was employed to examine the cause–effect relationships among the identified challenges, while system dynamics modeling and scenario analysis were applied to explore the dynamic behavior of the system under different policy scenarios. The results indicate that the challenges can be classified into causal and effect groups. Economic–financial, socio-cultural, and legal–institutional challenges were identified as causal factors, whereas managerial–organizational, environmental–sustainability, and technical–infrastructural challenges were classified as effect factors. The fuzzy DEMATEL analysis revealed that the economic–financial challenge is the strongest causal factor, while the technical–infrastructural challenge represents the strongest effect factor in the system. Furthermore, the system dynamics analysis demonstrated that the implementation of the proposed strategies and policies—particularly under the optimistic scenario—leads to a significant reduction in the intensity of challenges and substantially improves the prospects for the successful establishment of a dry port in Sirjan County.افزایش مستمر حمل‌ونقل دریایی بین‌المللی کالا، فشار فزاینده‌ای بر بنادر اصلی کشور وارد کرده و محدودیت ظرفیت و فضای توسعه، منجر به تأخیرهای عملیاتی و کاهش بهره‌وری شده است. در این میان، استقرار بندر خشک به‌عنوان راهکاری مکمل، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش بار بنادر ساحلی و بهبود عملکرد شبکۀ لجستیک ایفا کند. با توجه به موقعیت راهبردی شهرستان سیرجان، این پژوهش با هدف تبیین چالش‌ها و چشم‌اندازهای استقرار بندر خشک در این منطقه با بهره‌گیری از مدل‌سازی پویایی سیستم انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته انجام شد؛ بدین‌صورت که در بخش کیفی، از طریق تحلیل مضمون و مصاحبه با ۱۲ نفر از خبرگان، چالش‌های اصلی شناسایی شد و در بخش کمّی، به‌منظور تحلیل روابط علّی‌ـ معلولی میان چالش‌ها از روش دیمتل فازی، و برای بررسی رفتار سیستم در شرایط مختلف از پویایی‌شناسی سیستم و تحلیل سناریو استفاده شد. یافته‌ها نشان داد چالش‌ها در دو دستۀ علّی و معلولی قابل طبقه‌بندی هستند؛ به‌طوری‌که چالش‌های اقتصادی‌ـ مالی، اجتماعی‌ـ فرهنگی، و حقوقی‌ـ نهادی در زمرۀ عوامل علّی، و چالش‌های مدیریتی‌ـ سازمانی، زیست‌محیطی‌ـ پایداری و فنی‌ـ زیرساختی در گروه عوامل معلولی قرار می‌گیرند. نتایج دیمتل فازی، چالش اقتصادی‌ـ مالی را به‌عنوان قوی‌ترین عامل علّی و چالش فنی‌ـ زیرساختی را به‌عنوان قوی‌ترین عامل معلولی معرفی کرد. همچنین تحلیل پویایی سیستم نشان داد اجرای راهکارها و سیاست‌های پیشنهادی، به‌ویژه در سناریوی خوش‌بینانه، منجر به کاهش معنادار چالش‌ها و بهبود چشم‌انداز استقرار بندر خشک در شهرستان سیرجان می‌شود.https://jtcp.ut.ac.ir/article_106089_ac87dabfc5d0d88087d887d8f97ed645.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Environmental Affecting Factors on the Formation and Expansion of New Start-Ups in North Khorasan Provinceعوامل محیطی اثرگذار بر شکل‌گیری و گسترش استارت‌آپ‌های نوپا در استان خراسان شمالی32934610591310.22059/jtcp.2026.403622.670526FAامینفرجیگروه مدیریت سرزمین، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0002-5765-4836فاطمهساجدی فرگروه مدیریت سرزمین، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20251004Start-up businesses play an essential role in creating employment and increasing production, while various factors are effective in their expansion at both the micro and macro levels. In the present study, factors affecting the distribution of new and smart businesses in North Khorasan region were investigated using arc map software and GWR method. The distribution of startups was considered as a dependent variable, and indicators (village, rain, land use, soil fault, rail) were treated as independent variables. The statistical population included all the companies based in North Khorasan province. The results of the GWR model showed that the investigated indicators in the northern parts of the studied area of Raz and Jerglan had negative spatial autocorrelation, while in the southern and southwestern parts of Jajarm and Garmeh, they had moderate autocorrelation. In the city of Garmeh, there has been weak autocorrelation. Similarly, in the city of Faruj, the red color indicates that there has been a negative spatial autocorrelation between startups and measured indicators. Based on the frequency index of clusters or start-ups in the cities of Esfrain, Bojnord, and Shirvan, there is also a positive and moderate spatial autocorrelation between start-ups and the index (village, rain, land use, soil fault, rail). The findings indicate that these cities had a favorable environment for accepting start-ups and exhibited a correlation with the indicators stated within it.استارت‌آپ‌های نوپا از مهمترین عوامل توسعۀ اقتصادی و کاهش بیکاری در مناطق کمترتوسعه‌یافته محسوب می‌شوند و شکل‌گیری و گسترش آن‌ها به میزان زیادی متأثر از شرایط محیطی و فضایی است. هدف پژوهش حاضر تبیین عوامل محیطی اثرگذار بر شکل‌گیری و گسترش استارت‌آپ‌های نوپا در استان خراسان شمالی با استفاده از تحلیل‌های کمّی و فضایی است. پژوهش از نظر هدف، توصیفی و از نظر روش، توصیفی‌ـ پیمایشی با رویکرد کمّی است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه با خبرگان و داده‌های مکانی گردآوری شده است. برای تحلیل الگوهای فضایی از شاخص خودهمبستگی فضایی موران و مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) در محیط GIS استفاده شد. شاخص‌های مورد بررسی شامل باران، خاک گسل، کاربری اراضی، مناطق روستایی، و خطوط ریلی بود. نتایج شاخص موران نشان داد که توزیع فضایی استارت‌آپ‌ها در استان تصادفی نبوده و دارای الگوی خوشه‌ای معنادار است. نتایج مدل GWR بیانگر آن است که از مجموع هشت شهرستان استان، سه شهرستان بجنورد، شیروان، و اسفراین دارای خودهمبستگی فضایی مثبت و متوسط با شاخص‌های محیطی هستند و بالاترین ظرفیت را برای توسعۀ استارت‌آپ‌ها دارند. در مقابل، دو شهرستان راز و جرگلان و فاروج دارای خودهمبستگی فضایی منفی و شرایط نامساعد هستند و سه شهرستان جاجرم، گرمه، و مانه و سملقان وضعیت متوسط تا ضعیف را نشان داده‌اند. در مجموع، نتایج کمّی نشان می‌دهد که حدود ۳۷ درصد شهرستان‌های استان از شرایط فضایی مناسب برای توسعۀ استارت‌آپ‌ها برخوردارند. یافته‌ها بر ضرورت بهبود زیرساخت‌ها، تقویت مراکز نوآوری و حمایت هدفمند از شهرستان‌های مستعد برای دستیابی به توسعۀ متوازن منطقه‌ای تأکید دارد.https://jtcp.ut.ac.ir/article_105913_07f7fc801858d52ddeb63782a48fca8a.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305The Effect of Land Prices on Carbon Dioxide Emissions in Iran’s Industrial Sectorتأثیر قیمت زمین بر انتشار دی اکسید کربن در بخش صنعت ایران34735810619910.22059/jtcp.2026.409852.670547FAسیدعلیآل عمرانگروه علوم اقتصادی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران0000-0002-9353-4428Journal Article20260120Environmental pollution has increased along with the world's energy demand, contributing to the energy crisis and global warming. Carbon dioxide is one of the most important greenhouse gases, accounting for 58% of global energy consumption. Therefore, given the importance of carbon dioxide emissions, the present study seeks to investigate the effect of land prices on carbon dioxide emissions in Iran’s industrial sector by using quantile regression method over the period of first quarter of 2011 to the fourth quarter of 2023. The research findings indicate that in all deciles, land prices, value added of industrial sector and urban population growth rate have a significant positive impact on carbon dioxide emissions in Iran's industrial sector and the square of value added of industrial sector has a significant negative impact on carbon dioxide emissions in Iran's industrial sector. Regarding the positive impact of land prices on carbon dioxide emissions, it was concluded that as land prices increase, financing constraints on companies are exacerbated, increasing carbon dioxide emissions by limiting their ability to finance environmentally friendly projects or adopt innovative technologies, as well as by pushing them to reduce research and development costs and rely on cheaper, carbon-intensive energy sources. Therefore, According to the results of the research, it is recommended that economic policymakers a) provide the necessary basis for reducing land prices and subsequently reducing carbon dioxide emissions by implementing tax-disincentive policies such as capital gains tax to reduce land speculation and land hoarding. b) provide the basis for economic growth along with pollution reduction by improving the efficiency of energy input consumption in production units. c) formulate urban development plans in line with environmental issues.آلودگی محیط زیست هم‌زمان با تقاضای انرژی جهان افزایش یافته و به بحران انرژی و گرمایش جهانی دامن زده است. دیاکسیدکربن یکی از مهمترین گازهای گلخانه‌ای است که 58 درصد از مصرف انرژی جهانی را تشکیل می‌دهد. ازاینرو با توجه به اهمیت انتشار گاز دیاکسیدکربن، پژوهش حاضر به دنبال بررسی تأثیر قیمت زمین بر انتشار دیاکسیدکربن در بخش صنعت ایران، با استفاده از روش رگرسیون کوانتایل در فاصلۀ زمانی فصل اول سال 1390 تا فصل چهارم سال 1402 است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در تمامی دهک‌ها، قیمت زمین، ارزش افزودۀ بخش صنعت و نرخ رشد جمعیت شهری تأثیر مثبت و معنی‌دار بر انتشار دیاکسیدکربن در بخش صنعت ایران، و مجذور ارزش افزودۀ بخش صنعت تأثیر منفی و معنی‌دار بر انتشار دیاکسیدکربن در بخش صنعت ایران دارد. در رابطه با تأثیر مثبت قیمت زمین بر انتشار دیاکسیدکربن، نتیجه آن شد که با افزایش قیمت زمین، محدودیت‌های تأمین مالی شرکت‌ها تشدید می‌یابد و از طریق محدود کردن توانایی آن‌ها برای تأمین مالی طرح‌های سازگار با محیط زیست یا اتخاذ فناوری‌های نوآورانه و همچنین سوق دادن آن‌ها به کاهش هزینه‌های تحقیق و توسعه و نیز تکیه بر منابع انرژی ارزان‌تر و کربن‌محور باعث افزایش انتشار دیاکسیدکربن می‌شود. ازاینرو با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از پژوهش، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران اقتصادی، الف) از طریق اعمال سیاست‌های مالیاتی‌ـ ممانعتی، نظیر مالیات بر عایدی سرمایه با هدف کاهش سفته‌بازی در زمین و کاهش ذخیره‌سازی زمین، زمینۀ لازم برای کاهش قیمت زمین و به دنبال آن کاهش انتشار دیاکسیدکربن را فراهم سازند؛ ب) از طریق بهبود کارایی مصرف نهادۀ انرژی در واحدهای تولیدی، زمینۀ رشد اقتصادی همراه با کاهش آلودگی را فراهم سازند؛ ج) برنامۀ توسعۀ شهرها را هماهنگ با مباحث محیط زیست تدوین کنند.https://jtcp.ut.ac.ir/article_106199_38254ebb6c4e4fffa81aa35b8e84d03d.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Monitoring Urban Land-Use Changes and Simulating Future Urban Development (Case Study of Kirkuk, Iraq)پایش تغییرات کاربری اراضی شهری و شبیه‌سازی توسعۀ آتی شهر (مطالعۀ موردی: شهر کرکوک، عراق)35937610487310.22059/jtcp.2025.402308.670522FAابراهیمسامیگروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران0000-0002-4756-0000پورانکرباسیگروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران0000-0001-7146-613Xیاسمینمروان عمر المولیگروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه مراغه، مراغه، ایرانJournal Article20260120The rapid pace of urbanization and extensive alterations in land-use patterns, particularly in developing regions, have led to critical challenges in sustainable land management, natural resource depletion, and disruption of ecological equilibrium. This study aims to conduct a spatiotemporal analysis of land-use changes in Kirkuk city from 1990 to 2024 and to forecast future trends until 2036 by employing advanced remote sensing techniques and modeling approaches. Multitemporal Landsat 5 and 8 imagery were utilized, and following rigorous geometric and radiometric preprocessing, land-use classification was performed using the Support Vector Machine (SVM) algorithm within the ENVI software environment. The classification accuracy was assessed through an error matrix, Kappa coefficient, and overall accuracy, yielding values of 88% (Kappa = 0.90) for 1990 and 91% (Kappa = 0.94) for 2024. Subsequently, a combined Cellular Automata–Markov (CA–Markov) model implemented in IDRISI software was used to project land-use changes up to 2036. Model results indicate that urban areas are projected to expand from 6.8% to over 22.3%, while barren lands are expected to decrease from approximately 88% to less than 74%. Minor increases in orchard and waterbody areas were also observed. These patterns suggest a dispersed and unsustainable urban expansion primarily toward the southern and western parts of the city. The outcomes of this study highlight the effectiveness of integrating SVM and CA–Markov algorithms for monitoring and forecasting land-use dynamics in complex urban environments. Furthermore, the findings provide valuable insights for spatial planning, guiding policies to control unplanned urban sprawl, and supporting sustainable management of natural resources.افزایش شتابان شهرنشینی و تغییرات گسترده در الگوهای کاربری اراضی، به‌ویژه در مناطق در حال توسعه، موجب بروز چالش‌هایی در زمینۀ مدیریت پایدار زمین، از بین رفتن منابع طبیعی و اختلال در توازن اکولوژیکی شده است. مطالعۀ حاضر با هدف تحلیل فضایی‌ـ ـزمانی تغییرات کاربری اراضی در شهر کرکوک طی دورۀ ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۴ و پیش‌بینی روند آن تا سال ۲۰۳۶ با بهره‌گیری از رویکردهای پیشرفتۀ سنجش از دور و مدل‌سازی انجام گرفته است. برای این منظور، از تصاویر چندزمانۀ ماهواره‌ای لندست 5 و 8 استفاده شد و پس از انجام دادن پیش‌پردازش‌های هندسی و رادیومتریکی، طبقه‌بندی به کمک الگوریتم یادگیری ماشین SVM در محیط نرم‌افزار ENVI اجرا شد. صحت طبقه‌بندی با استفاده از ماتریس خطا، ضریب کاپا و دقت کلّی ارزیابی شد که نتایج به‌ترتیب برابر با 88 درصد (Kappa=0/90) در سال ۱۹۹۰ و 91 درصد (Kappa=0/94) در سال ۲۰۲۴ برآورد شد. در ادامه، با بهره‌گیری از مدل ترکیبی CA– Markov در نرم‌افزار IDRISI، پیش‌بینی تغییرات تا افق ۲۰۳۶ انجام گرفت. نتایج مدل نشان داد که سطح کاربری شهری از 6/8 درصد به بیش از 3/22 درصد خواهد رسید، درحالی‌که اراضی بایر از حدود 88 درصد به کمتر از 74 درصد کاهش خواهد یافت. همچنین، افزایش محدود در کاربری باغی و پهنۀ آبی نیز مشاهده شد. این الگوها حاکی از توسعۀ پراکنده و ناپایدار مناطق شهری در جهت جنوب و غرب شهر است. دستاوردهای این پژوهش بیانگر کارایی بالای ترکیب الگوریتم‌های SVM و CA– Markov در پایش و پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی در مناطق پیچیدۀ شهری است. همچنین، نتایج می‌تواند به عنوان ابزار تصمیم‌یار در تدوین سیاست‌های فضایی، کنترل گسترش بی‌رویة شهری، و مدیریت منابع طبیعی به کار گرفته شود.https://jtcp.ut.ac.ir/article_104873_489948645eb84cd9d6258399e452f63c.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Quantitative Assessment of Geotourism Potential of Geomorphosites Using the Comănescu and Serrano Models: A Case Study of Ardabil Provinceارزیابی کمّی پتانسیل ژئوتوریسمی ژئومورفوسایت‌ها با استفاده از مدل‌های کامنسکو و سرانو (مطالعة موردی: استان اردبیل)37739210444310.22059/jtcp.2025.402886.670523FAمحمدتقینظری علیداشگروه مدیریت جهانگردی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران0009-0002-1183-3713فریبااسفندیاری درآبادگروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران0000-0002-6442-7885فائزهنجفیگروه اکوتوریسم، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایرانJournal Article20250922Geotourism, as a key branch of sustainable tourism, supports geoheritage conservation and enhances public geoliteracy. This study quantitatively assesses geotourism potential for three representative geomorphosites in Ardabil Province (Heyran Pass, Neor Lake, and Verge-Saran Bridge). Data were collected through documentary review, field observations, and secondary analysis. Two established models were applied: Comănescu (evaluating scientific, aesthetic, cultural, economic, and management values) and Serrano–González Trueba (focusing on intrinsic–scientific, cultural, and functional–management values). Results indicate that Heyran Pass achieved the highest scores in both models (70 in Comănescu, 20.9 in Serrano), whereas Neor Lake ranked the lowest due to access and management constraints. The convergence of rankings across models strengthens the reliability of the prioritization and informs the design of spatial and managerial policies. Based on the findings, we recommend, beyond infrastructure improvement, interpretive programs, carrying-capacity management, and protective–operational zoning, particularly for lower-scoring areas, to align geotourism development with sustainability principles.ژئوتوریسم به عنوان یکی از گرایش‌های کلیدی گردشگری پایدار نقشی مهم در حفاظت از میراث ژئومورفولوژیک و ارتقای سواد زمین‌دانشی جامعه دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی کمّی پتانسیل ژئوتوریسمی سه ژئوسایت شاخص استان اردبیل (گردنۀ حیران، دریاچۀ نئور و پل ورگه‌سران) انجام شده است. داده‌ها از مطالعات اسنادی، مشاهدات میدانی و تحلیل ثانویه گردآوری شد. برای سنجش توان ژئوتوریستی، از دو الگوی معتبر کامنسکو و سرانوـ گونزالس تروبا بهره گرفته شد. مدل کامنسکو پنج بعد علمی، زیباشناختی، فرهنگی، اقتصادی و مدیریتی را ارزیابی می‌کند و مدل سرانو بر ارزش‌های ذاتی‌ـ علمی، فرهنگی و کاربری‌ـ مدیریتی تمرکز دارد. نتایج نشان می‌دهد گردنۀ حیران در هر دو مدل بالاترین امتیاز را کسب کرده است (۷۰ در کامنسکو و 9/20 در سرانو)، درحالی‌که نئور به واسطۀ محدودیت‌های دسترسی و مدیریت کمترین امتیاز را به دست آورده است. همگرایی نتایج دو مدل اعتبار اولویت‌بندی‌ها را تقویت می‌کند و مسیر طراحی سیاست‌های فضایی‌ـ مدیریتی را روشن می‌سازد. بر پایۀ یافته‌ها، توصیه می‌شود ضمن بهبود زیرساخت و دسترسی، برنامه‌های تفسیر ژئوتوریستی، مدیریت ظرفیت برد و زون‌بندی حفاظتی‌ـ عملیاتی به‌ویژه در نواحی کم‌امتیازتر تقویت شود تا توسعۀ ژئوتوریسم با ملاحظات پایداری هم‌سو شود.https://jtcp.ut.ac.ir/article_104443_4b0d11912828010e728e92da481e9ccd.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Analysis of Iran's Settlement System Based on Air Passenger Movement Patternsتحلیل نظام سکونتگاهی ایران مبتنی بر الگوهای جابه‌جایی مسافران هوایی (1390 تا 1400)39340910419510.22059/jtcp.2025.391137.670498FAایمانقلندریانگروه شهرسازی، دانشکدة معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران0000-0002-6860-2601مبینامساعدیگروه جغرافیا، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایرانسهیلارضاییگروه جغرافیا، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایرانJournal Article20250226Analyzing passenger flows can also assist urban planners in better understanding how to distribute services and infrastructure in a way that meets the needs of various populations. This research aims to analyze the settlement system of Iran using a network-based approach and to examine air flows between cities with active airports (from 2011 to 2021), contributing to a better understanding of spatial patterns and urban interactions. This study, based on the positivist paradigm, employs a quantitative research method that is descriptive and analytical in nature. The results indicate that Tehran, as the central hub, plays a dominant role in the urban network, which can have significant impacts on the distribution of services and infrastructure in other cities. The existence of secondary hubs within this settlement system indicates the formation of a polycentric pattern that can contribute to a more balanced development of different regions. These hubs may act as strengths within the settlement system, helping to attract population and new investments. This research can serve as a foundation for future policy-making in urban and regional development and can enhance the quality of life in cities. Ultimately, focusing on the analysis of flow data and utilizing advanced modeling tools can enrich studies of the settlement system in Iran, leading to the development of more effective solutions in both urban and regional management.تحلیل جریان‌های هوایی نیز می‌تواند به برنامه‌ریزان شهری کمک کند تا بهتر بفهمند که چگونه می‌توانند خدمات و زیرساخت‌ها را به گونه‌ای توزیع کنند که نیازهای جمعیت‌های مختلف را برآورده سازند. این پژوهش با هدف تحلیل نظام سکونتگاهی کشور ایران با استفاده از رهیافت شبکه‌مبنا و بررسی جریان‌های هوایی میان شهرهای دارای فرودگاه‌های فعال (طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰) می‌تواند به درک بهتری از الگوهای فضایی و تعاملات شهری کمک کند. این پژوهش مبتنی بر پارادایم اثبات‌گرایی با روش تحقیق کمّی از نوع توصیفی و تحلیلی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد تهران به عنوان هستة مرکزی نقش غالبی در شبکة شهری ایفا می‌کند و این موضوع می‌تواند تأثیرات قابل توجهی بر توزیع خدمات و زیرساخت‌ها در سایر شهرها داشته باشد. وجود هسته‌های ثانویه در این نظام سکونتگاهی نشان‌دهندة شکل‌گیری الگوی چندمرکزی است که می‌تواند به توسعة متوازن‌تر مناطق مختلف کمک کند. این هسته‌ها ممکن است به عنوان نقاط قوتی در نظام سکونتگاهی عمل کنند که می‌توانند به جذب جمعیت و سرمایه‌گذاری‌های جدید کمک کنند. این پژوهش می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های آتی در زمینة توسعة شهری و منطقه‌ای باشد و به بهبود کیفیت زندگی در شهرها کمک کند. در نهایت، توجه به تحلیل داده‌های جریان‌مبنا و استفاده از ابزارهای مدل‌سازی پیشرفته می‌تواند به غنای مطالعات نظام سکونتگاهی در ایران بیفزاید و به ایجاد راهکارهای مؤثرتر در مدیریت شهری و منطقه‌ای منجر شود.https://jtcp.ut.ac.ir/article_104195_28c61ee4c730541fe8acd768feb053aa.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Analyzing the Impacts of Urban Sprawl on Flood and Runoff Patterns with a Sustainable Urban Management Approach: A Case Study of Ahvazتحلیل آثار گسترش افقی شهری بر رواناب و سیلاب با رویکرد مدیریت پایدار شهری (مطالعة موردی: شهر اهواز)41142710206510.22059/jtcp.2025.389412.670492FAمحسننیرومندگروه مهندسی سیستم اطلاعات مکانی، دانشکدة مهندسی نقشهبرداری و اطلاعات مکانی، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران0009-0007-7543-7185پرهامپهلوانیگروه مهندسی سیستم اطلاعات مکانی، دانشکدة مهندسی نقشهبرداری و اطلاعات مکانی، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانبهنازبیگدلیدانشکدة مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران0000-0001-8082-4373Journal Article20250126Urban sprawl, characterized by uncontrolled and dispersed expansion of built-up areas, is a common pattern of city growth. This phenomenon alters runoff patterns and urban flooding risks by increasing impervious surfaces, ultimately exacerbating flood hazards in developed areas. This study aims to examine the impact of urban sprawl on runoff and flood extent by analyzing land cover changes in Ahvaz from 2017 to 2023. To this end, Sentinel-1 and Sentinel-2 satellite imagery, along with the XGBoost machine learning model, were employed to classify land into built-up and non-built-up areas. Furthermore, Shannon entropy was utilized to assess urban growth patterns, while runoff and flood-prone areas were delineated using Otsu’s thresholding method. The Shannon entropy analysis indicates that built-up areas have expanded towards the urban periphery, leading to an increase in impervious surfaces and intensified runoff. Consequently, over 2 hectares of newly developed land were affected by runoff during the study period. Additionally, more than 15 hectares of built-up areas were inundated during the floods of April 2019 and December 2020. Moreover, multiple regression analysis reveals that urban expansion, alongside precipitation levels, plays a significant role in increasing the occurrence of runoff and flooding events. The findings of this study underscore the necessity of intelligent urban development management through the implementation of permeable infrastructure, the expansion of green spaces, and the optimization of drainage systems to mitigate runoff and flood-related risks.گسترش افقی شهری با توسعة کنترل‌نشده و پراکندة مناطق ساخته‌شده یکی از الگوهای رایج رشد شهرها به شمار میرود. این پدیده، از طریق افزایش سطوح نفوذناپذیر، الگوهای رواناب و سیلاب‌های شهری را تغییر می‌دهد و به افزایش خطر آب‌گرفتگی در نواحی توسعه‌یافته منجر می‌شود. پژوهش حاضر، با هدف بررسی تأثیر گسترش افقی بر گسترة رواناب و سیلاب، تغییرات پوشش اراضی شهر اهواز را طی دورة ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۲ تحلیل کرده است. در این زمینه، از تصاویر ماهواره‌ای Sentinel-1 و Sentinel-2 و مدل یادگیری ماشین XGBoost جهت طبقه‌بندی اراضی به دو کلاس مناطق ساخته‌شده و غیر ساخته‌شده استفاده شده است. همچنین، با استفاده از شاخص آنتروپی شانون تغییرات الگوی رشد شهری ارزیابی و پهنه‌های رواناب و سیلاب با روش آستانه‌گذاری اوتسو استخراج شده است. نتایج تحلیل آنتروپی شانون نشان می‌دهد که مناطق ساخته‌شده به سمت پیرامون شهر پیشروی داشته است. این امر سبب افزایش سطوح نفوذناپذیر و تشدید رواناب شده است؛ طوری که بیش از ۲ هکتار از اراضی توسعه‌یافته طی دورة مطالعه تحت تأثیر رواناب قرار گرفته‌اند. همچنین بیش از ۱۵ هکتار از مناطق ساخته‌شده در سال‌های منتهی به وقوع سیلاب‌های فروردین ۱۳۹۸ و آذر ۱۳۹۹، طی این وقایع، دچار آب‌گرفتگی شده‌اند. افزون بر آن، تحلیل رگرسیون چندگانه نشان می‌دهد گسترش شهری در کنار عامل میزان بارش نقش بسزایی در افزایش وقوع پدیدههای سیلاب و رواناب ایفا می‌کند. یافته‌های این پژوهش بر اهمیت مدیریت هوشمند توسعة شهری از طریق به‌کارگیری زیرساخت‌های نفوذپذیر، توسعة فضاهای سبز، و بهینه‌سازی سیستم‌های زهکشی به منظور کاهش خطرات ناشی از رواناب و سیلاب تأکید دارد.https://jtcp.ut.ac.ir/article_102065_dc593f5228678b4037418f2d1b30c601.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " آمایش سرزمین "2008-704717220260305Identification and Prioritization of Environmental Hazards in Sefidkuh Protected Areaشناسایی و اولویت‌بندی مخاطرات محیطی در منطقة حفاظت‌شدة سفیدکوه42944410339710.22059/jtcp.2025.399801.670515FAپروانهسبحانیاستادیار گروه محیط زیست، دانشگاه لرستان، دانشکدة منابع طبیعی، خرم‌آباد، ایران0000-0001-9878-3768حبیببهداراصلدانشجوی کارشناسی، گروه محیط زیست، دانشگاه لرستان، دانشکدة منابع طبیعی، خرم‌آباد، ایران0009-0007-9586-4643Journal Article20250731Protected areas are among the most important biological reserves and resources providing ecosystem services, and the need to identify environmental hazards and preserve and optimally utilize these resources is essential. Therefore, in the present study, in order to identify environmental hazards in the Sefidkuh protected area, the threatening factors were evaluated within the framework of the DPSIR conceptual model, including driving force, pressure, status, impact, and response. Subsequently, after identifying the most important environmental hazards, these hazards were prioritized and ranked using the TOPSIS method. According to the results obtained, 37 factors play a role in the occurrence of environmental hazards in the Sefidkuh protected area, 32 of which have human origins, while 5 factors have environmental origins. The results obtained indicate that the threatening drivers in human factors include population growth, poor management, cultural weakness, and the development of human activities, and in relation to natural factors, we can mention climate change in the region. The results of weighting and prioritizing environmental hazards showed that, among the threat factors, the highest total weight was assigned to the development of human activities (0.0187), while the lowest total weight was assigned to cultural weakness (0.065). The major environmental risks with the highest weight and rank in the region include, respectively, "the lack of protective forces and facilities," "weak monitoring and the control of human activities in the region," "poor performance in law enforcement," "illegal hunting," "excess livestock entering the rangelands during unauthorized and sensitive seasons," "tourism beyond the region's capacity," "the development of inappropriate economic activities in the region (agriculture, industry, and mining)," and "land use/cover changes (agriculture to industry, forest to agriculture)." Therefore, controlling these risks requires comprehensive planning and integrated management at the regional level. The results of this study can help decision makers and planners in formulating a management plan and taking strategic measures in this area by providing a range of environmental hazards and the degree of vulnerability of the Sefidkuh protected area.مناطق تحت حفاظت یکی از مهمترین ذخایر زیستی و منابع تأمین‌کنندة خدمات اکوسیستمی هستند که لزوم شناسایی مخاطرات محیطی و حفظ و بهره‌برداری بهینه از این منابع امری ضروری است. در مطالعة حاضر به منظور شناسایی مخاطرات محیطی موجود در منطقة حفاظت‌شدة سفیدکوه به ارزیابی عوامل تهدیدکننده در چارچوب مدل مفهومی DPSIR از جمله «نیروی محرکه»، «فشار»، «وضعیت»، «اثر»، و «پاسخ» پرداخته شد. در ادامه پس از شناسایی عمده‌ترین مخاطرات محیطی به اولویت‌بندی این مخاطرات با استفاده از روش TOPSIS اقدام شد. مطابق نتایج به‌دست‌آمده 37 عامل در وقوع مخاطرات محیطی در منطقة حفاظت‌شدة سفیدکوه نقش دارند که 32 عامل منشأ انسانی و 5 عامل منشأ محیطی دارند. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از آن است که پیشران‌های تهدیدکننده در عوامل انسانی شامل افزایش جمعیت، ضعف مدیریتی، ضعف فرهنگی، و توسعة فعالیت‌های انسانی است و در ارتباط با عوامل طبیعی می‌توان به تغییرات اقلیمی در منطقه اشاره کرد. نتایج اولویت‌بندی مخاطرات محیطی نشان داد بین عوامل تهدیدکننده بیشترین مجموع وزنی مربوط به توسعة فعالیت‌های انسانی (0187/0) و کمترین مجموع وزنی مربوط به ضعف فرهنگی (065/0) است. همچنین عمده‌ترین مخاطرات محیطی با بیشترین وزن در منطقه به ترتیب شامل «کمبود نیرو و امکانات حفاظتی»، «پایش و کنترل ضعیف بر فعالیت‌های انسانی در منطقه»، «عملکرد ضعیف در اجرای قانون»، «شکار غیر مجاز»، «ورود دام مازاد به مراتع در فصل‌های غیر مجاز و حساس»، «گردشگری خارج از ظرفیت منطقه»، «توسعة فعالیت‌های اقتصادی نامناسب در منطقه (کشاورزی، صنعت، معدن‌کاری)»، و «تغییرات کاربری اراضی/ پوشش (کشاورزی به صنعت، جنگل به کشاورزی)» است. بنابراین، کنترل این مخاطرات مستلزم برنامه‌ریزی جامع و مدیریتی یکپارچه در سطح این منطقه است. نتایج این پژوهش می‌تواند با ارائة گستره‌ای از مخاطرات محیطی و درجة مخاطره‌پذیر بودن منطقة حفاظت‌شدة سفیدکوه به تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان در تدوین برنامه‌ای مدیریتی و نیز اتخاذ اقداماتی راهبردی در این منطقه کمک کند.https://jtcp.ut.ac.ir/article_103397_f35598f12d68b70e48bf866de33be189.pdf