Quantitative Assessment of Geotourism Potential of Geomorphosites Using the Comănescu and Serrano Models: A Case Study of Ardabil Province

Document Type : Research Paper

Authors

1 Department of Tourism Management, College of Farabi, University of Tehran, Qom, Iran

2 Department of Physical Geography, Faculty of Social Sciences, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran

3 Department of Ecotourism, Faculty of Social Sciences, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran

10.22059/jtcp.2025.402886.670523

Abstract

Geotourism, as a key branch of sustainable tourism, supports geoheritage conservation and enhances public geoliteracy. This study quantitatively assesses geotourism potential for three representative geomorphosites in Ardabil Province (Heyran Pass, Neor Lake, and Verge-Saran Bridge). Data were collected through documentary review, field observations, and secondary analysis. Two established models were applied: Comănescu (evaluating scientific, aesthetic, cultural, economic, and management values) and Serrano–González Trueba (focusing on intrinsic–scientific, cultural, and functional–management values). Results indicate that Heyran Pass achieved the highest scores in both models (70 in Comănescu, 20.9 in Serrano), whereas Neor Lake ranked the lowest due to access and management constraints. The convergence of rankings across models strengthens the reliability of the prioritization and informs the design of spatial and managerial policies. Based on the findings, we recommend, beyond infrastructure improvement, interpretive programs, carrying-capacity management, and protective–operational zoning, particularly for lower-scoring areas, to align geotourism development with sustainability principles.

Keywords

References

ابراهیم‌پور، حبیب؛ نعمتی، ولی و نظافت‌تکله، بهروز (1401). بررسی توانمندی‌های ژئوتوریستی استان اردبیل با استفاده از مدل کوبالیکوا و مدل فیولت (مطالعۀ موردی: نیر، نمین، سرعین). جغرافیا و روابط انسانی، 5 (3)، 144 – 161. DOI: 10.22034/gahr.2023.382450.1798
اسفندیاری درآباد، فریبا؛ ذوالقدر خزینه جدید، سونیا و نظافت‌تکله، بهروز (1403). بررسی و شناسایی ظرفیت‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی مؤثر در جذب گردشگری (مورد مطالعه: شهر ملکان). مطالعات توسعۀ پایدار شهری و منطقه‌ای، 5 (4)، 28-41.
تهمک، راحله؛ یمانی، مجتبی و مقصودی، مهران (1401). پتانسیل‏‌سنجی توسعة ژئوتوریسم در مناطق پیرامونی شهرهای مناطق خشک (مطالعة موردی‏: شهر جدید ایوانکی). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 54 (2)، 753-767. DOI: 10.22059/jhgr.2021.317726.1008242
حجازی، سید اسدالله؛ حیدری، سید عبدالسلام؛ رسولی، عادل و ایمان‌زاده، طاها (1402). ارزیابی ژئوتوریستی مناطق حفاظت‌شده با استفاده از روش‌های کمّی، مطالعة ژئوسایت‌های منطقة حفاظت‌شدة میرآباد (جنوب غربی آذربایجان غربی). محیط زیست طبیعی، 76 (ویژه‌نامة مناطق تحت حفاظت)، 163-176. DOI: 10.22059/jne.2023.360321.2556
حجازی، سید اسدالله؛ رسولی، عادل؛ ایمان‌زاده، طاها و حیدری، سید عبدالسلام (1402). بررسی توانمندی‌های ژئوتوریسمی ژئوسایت‌ها با استفاده از روش کامنسکو (مطالعۀ موردی: ژئوسایت‌های شهرستان بوکان). جغرافیا و روابط انسانی، 6 (1)، 242-259.  DOI: 10.22034/gahr.2023.400655.1890
حسام، مهدی (1395). سنجش نگرش جامعۀ میزبان به تأثیرات اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی توسعۀ گردشگری (مورد مطالعاتی: روستاهای بخش لاریجان شهرستان آمل). آمایش جغرافیایی فضا، 6 (21)، 45-60.
درویشی، یوسف (1396). نگاهی توصیفی‌ـ تحلیلی بر توان اکوتوریستی گردنۀ حیران. میراث و گردشگری، 2 (8)، 81-93. SID. https://sid.ir/paper/257166/fa
دیبایی، پرویز (1371). شناخت جهانگردی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
رهنمایی، محمدتقی (1378) طرح جامع گردشگری استان اردبیل. جلد پنجم، تهران: معاونت پژوهشی دانشگاه تهران.
زندمقدم، محمدرضـا (1388). بررسـی توانمنـدی‌هـای دشت کویر به عنوان ژئوپارک ایران مرکزی و نقـش آن در توسعۀ پایدار اسـتان سـمنان. جغرافیـایی آمایش محیط، 2 (6)، 1–20.
زنده‌دل، حسن و دستیاران (1377). مجموعة راهنمای ایرانگردی، استان اردبیل. تهران: ایرانگردان.
صفاری، امیر؛ گنجائیان، حمید؛ فریدونی کردستانی، مژده و حیدری، زهرا (1398). بررسی توانمندی‌های ژئوتوریسمی با استفاده از روش‌های ارزیابی و پهنه‌بندی (مطالعۀ موردی: شهرستان‌های دیوان‌دره و سقز). آمایش جغرافیایی فضا، 9 (31)، 141-156.  DOI: 10.30488/gps.2019.90115
صمدی‌خادم، شهرام (1387). بررسی حوزۀ آبریز دریاچۀ نئور با تأکید بر توان آبزی‌پروری. اردبیل: ادارۀ کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل.
عباس‌زاده، امیرعلی و ابراهیمی، عطرین (1399). پتانسیل سنجی ژئوسایت‌های مستعد استان چهارمحال و بختیاری با استفاده از روش کامنسکو. جغرافیا و روابط انسانی، 2 (4)، 400-412.
عزیزی، مهتا و باشکوه، محمد (1403). ارزیابی مدیریت توسعۀ گردشگری پایدار ژئومورفوسایت‌ها براساس روش کامنسکو (مطالعۀ موردی: شهر هشجین). جغرافیا و روابط انسانی، 6 (4)، 559-574. DOI: 10.22034/gahr.2023.426170.1990
قربانی، رسول؛ زادولی، فاطمه و زادولی خواجه، شاهرخ (1393). ارزیابی اثرات منفی توسعۀ گردشگری بر روستاهای جاذب گردشگر (نمونۀ موردی: روستای کندوان شهرستان اسکو). برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 4 (15)، 103- 118. SID. https://sid.ir/paper/230518/fa
قنواتی، عزت‌الله؛ کرم، امیر و فخاری، سعیده (1397). ارزیابی ژئوکانزرویشن با تأکید بر زمین گردشگری (مطالعۀ موردی: منطقۀ دماوند). پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی، 3 (2)، 77-89.
کوزه‌گر کالجی، لطف‌علی و نوروزی، علی (1401). گردشگری هنری به ‌مثابة رهیافتی نوین در جذب گردشگران. جغرافیا و روابط انسانی، 5 (2)، 120- 134.
محمدیان، کلثوم و جاودانی، مهناز (1402). ارزیابی توانمندی‌های ژئوتوریسمی شهرستان دماوند با استفاده از روش‌های زوروس و کامنسکو. جغرافیا و روابط انسانی، 6 (2)، 332- 348.
مختاری، داوود و احمدی، مهدی (1396). ارزیابی توان محیطی برای توسعۀ ژئوتوریسم در یک منطقۀ حفاظت‌شده (مطالعۀ موردی: منطقۀ حفاظت‌شدۀ مانشت، بانکول و قلارنگ در استان ایلام). جغرافیا و توسعه، 15 (48)، 113-132.
مختاری، داود؛ کرمی، فریبا و بیاتی خطیبی، مریم (1390). شناسایی اشکال مورفوژنتیک فعـال در گردنۀ پیـام بـا هـدف برنامـه‌ریـزی ژئوتوریسم. تحقیقات جغرافیایی، 26 (4)، 67-92.
نظافت‌تکله، بهروز؛ نظامی‌وند چگینی، محمد؛ موسوی، سیده ندا و دهقانی، پریسا (1404). تحلیل و ارزیابی رقابت‌پذیری پتانسیل‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی استان گیلان (مطالعۀ موردی: شهرستان ماسال، اولسبلنگاه، شاندرمن). مطالعات توسعۀ پایدار شهری و منطقه‌ای، 6 (2)، 85-97.
نکویی‌صدری، بهرام (1391). آغازی بر مطالعۀ ژئومورفوسـا یتهـا. همـایش ملـی ژئومورفولـوژی و زیسـتگاه انسـان. انجمـن ایرانـی ژئومورفولوژی.
یمانی، مجتبی؛ نگهبان، سعید؛ رحیمی هرآبادی، سعید و علی‌زاده، محمد (1391). ژئومورفوتوریسم و مقایسۀ روش‌های ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها در توسعۀ گردشگری (مطالعۀ موردی: استان هرمزگان). برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری، 1 (1)، 83-104.
Abbasszadeh, A., & Ebrahimi, A. (2020). Potential assessment of geosites in Chaharmahal and Bakhtiari Province using the Comănescu method. Geography and Human Relations, 2(4), 400–412. (in Persian)
Azizi, M., & Bashkouh, M. (2024). Management evaluation of sustainable geotourism development of geomorphosites using the Comănescu method (Case study: Heshjin). Geography and Human Relations, 6(4), 559–574. https://doi.org/10.22034/gahr.2023.426170.1990. (in Persian)
Bouzekraoui, H., Barakat, A., Touhami, F., Mouaddine, A., & El Youssi, M. (2018). Inventory and assessment of geomorphosites for geotourism development: A case study of Aït Bou Oulli valley (Central High‐Atlas, Morocco). Area, 50 (3), 331-343. https://ui.adsabs.harvard.edu/link_gateway/2018Area...50.331B/doi:10.1111/area.12380
Brandon, Katrina Eadie.Ecotourism and conservation : a review of key issues (English). Environment Department working papers ; no. 33. Biodiversity series Washington, D.C. : World Bank Group. Cater, E (1994). Ecotourism in the Third World: Problems and prospects for sustainability.
In E. Cater & G. Lowman (Eds.), Ecotourism: A sustainable option? (pp. 69–86). Chichester UK:John Wiley & Sons.da Silva, M. L. N., do Nascimento, M. A. L., & Mansur, K. L. (2019). Quantitative assessments of geodiversity in the area of the Seridó Geopark Project, Northeast Brazil: Grid and centroid analysis. Geoheritage, 11, 1177-1186. https://doi.org/10.3390/land12091650
Darvishi, Y. (2017). A descriptive–analytical review of the ecotourism potential of Heyran Pass. Heritage and Tourism, 2 (8), 81–93. Retrieved from https://sid.ir/paper/257166/fa. (in Persian)
Dibaee, P. (1992). Tourism Studies. Tehran: Allameh Tabataba’i University (in Persian).
Ebrahimpour, H., Nemati, V., & Nezafat Takleh, B. (2022). Assessment of geotourism potentials in Ardabil Province using the Kubalikova and Fiolet models (Case study: Nir, Namin, Sarein). Geography and Human Relations, 5 (3), 144–161. https://doi.org/10.22034/gahr.2023.382450.1798. (in Persian)
El Wartiti, M., Malaki, A., Zahraoui, M., El Ghannouchi, A., & Di Gregorio, F. (2008). Geosites inventory of the northwestern Tabular Middle Atlas of Morocco. Environmental Geology, 55, 415-422.
Esfandiari Daraabad, F., Zolghadr Khazineh Jadid, S., & Nezafat Takleh, B. (2024). Identifying geotourism and geomorphological capacities effective in tourism attraction (Case study: Malekan city). Urban and Regional Sustainable Development Studies, 5 (4), 28–41. (in Persian)
Fântânariu, A. M. (2011).  Sustainable tourism in Romania – The future need. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.1923318
Ghanavati, E., Karam, A., & Fakhari, S. (2018). Evaluation of geoconservation with emphasis on geotourism (Case study: Damavand region). Quantitative Geomorphological Research, 3 (2), 77–89. (in Persian)
Ghorbani, R., Zadouli, F., & Zadouli Khajeh, Sh. (2014). Evaluating the negative impacts of tourism development on tourism-attractive villages (Case study: Kandovan, Osku County). Regional Planning, 4 (15), 103–118. Retrieved from https://sid.ir/paper/230518/fa  (in Persian)
Hejazi, S. A., Heydari, S. A., Rasouli, A., & Imanzadeh, T. (2023). Geotourism assessment of protected areas using quantitative methods: Case study of Miirabad protected area (Southwest Azerbaijan). Natural Environment, 76 (Special issue on protected areas), 163–176. https://doi.org/10.22059/jne.2023.360321.2556. (in Persian)
Hejazi, S. A., Rasouli, A., Imanzadeh, T., & Heydari, S. A. (2023). Assessment of geotourism potentials of geosites using the Comănescu method: Case study of Bukan County geosites. Geography and Human Relations, 6 (1), 242–259. https://doi.org/10.22034/gahr.2023.400655.1890. (in Persian)
Henriques, M. H., dos Reis, R. P., Brilha, J., & Mota, T. (2011). Geoconservation as an emerging geoscience. Geoheritage,3, 117-128. DOI 10.1007/s12371-011-0039-8
Hesam, M. (2016). Assessing host community attitudes toward economic, social, and environmental impacts of tourism development (Case study: Villages of Larijan district, Amol). Geographical Planning of Space, 6 (21), 45–60 (in Persian).
Hose, T. A. (2012). 3G’s for Modern Geotourism. Geoheritage, 4, 7–24. https://doi.org/10.1007/s12371-011-0052-y
Ielenicz, M. (2009). Geotope, Geosite, Geomorphosite. The Annals of Valahia University of Târgovişte. Geographical Series, 9, 7-22.
Ivanović, M., Lukić, T., Milentijević, N., Bojović, V., & Valjarević, A. (2023). Assessment of geosites as a basis for geotourism development: A case study of the Toplica District, Serbia. Open Geosciences, 15 (1), 20220589. https://doi.org/10.1515/geo-2022-0589
Kouzehgar Kalaji, L., & Norouzi, A. (2022). Artistic tourism as a new approach in attracting tourists. Geography and Human Relations, 5(2), 120–134. (in Persian)
Lugeri, F. R., Amadio, V., Bagnaia, R., Cardillo, A., & Lugeri, N. (2011). Landscapes and wine production areas: A geomorphological heritage. Geoheritage, 3, 221-232.
Mohammadian, K., & Javadani, M. (2023). Evaluation of geotourism potentials in Damavand County using the Zoros and Comănescu methods. Geography and Human Relations, 6 (2), 332–348. (in Persian)
Mokhtari, D., & Ahmadi, M. (2017). Environmental capability assessment for geotourism development in a protected area (Case study: Manesht, Bankol, and Qalarang). Geography and Development, 15 (48), 113–132. (in Persian)
Mokhtari, D., Karami, F., & Bayati Khatibi, M. (2011). Identification of active morphogenetic forms in Payam Pass for geotourism planning. Geographical Research, 26(4), 67–92. (in Persian)
Nekooi Sadri, B. (2012). An introduction to the study of geomorphosites. Proceedings of the National Conference on Geomorphology and Human Settlements. Iranian Geomorphology Association. (in Persian)
Nezafat Takleh, B., Nezami Vand Chegini, M., Mousavi, S. N., & Dehghani, P. (2025). Analysis and evaluation of competitiveness of geotourism and geomorphological potentials in Gilan Province (Case study: Masal, Olsabelangah, Shanderman). Urban and Regional Sustainable Development Studies, 6 (2), 85–97. (in Persian)
Özdemir, M. A., & Kaymak, H. (2025). Inventory and assessment of geomorphosites of Mountainous Phrygia (Eskişehir/Türkiye). Mountain Science, 22 (7), 2313-2331.
Pál, M., & Albert, G. (2025). Advancing Geosite Evaluation through Continuous Visitor-Centric Assessment. Geoheritage, 17(2), 1-24.
Rahnemaee, M. T. (1999). Comprehensive Tourism Plan of Ardabil Province. Tehran: [Publisher not specified. (in Persian)
Ruiz-Pedrosa, R. M., González-Amuchástegui, M. J., & Serrano, E. (2024). Geomorphosites as geotouristic resources: assessment of geomorphological heritage for local development in the Río Lobos natural park. Land, 13 (2), 128. https://doi.org/10.3390/land13020128
Safari, A., Ganjaeian, H., Fereidouni Kordestani, M., & Heydari, Z. (2019). Assessing geotourism capabilities using evaluation and zoning methods (Case study: Divandareh and Saqqez counties). Geographical Planning of Space, 9 (31), 141–156. https://doi.org/10.30488/gps.2019.90115  (in Persian)
Samadi Khadem, Sh. (2008). Study of the Neor Lake catchment area with emphasis on aquaculture potential. Ardabil Department of Environment. (in Persian)
Štrba, Ľ., Vravcová, A., Podoláková, M., Varcholová, L., & Kršák, B. (2023). Linking geoheritage or geosite assessment results with geotourism potential and development: a literature review. Sustainability, 15 (12), 9539. https://doi.org/10.3390/su15129539
Tahmak, R., Yamani, M., & Maghsoudi, M. (2022). Assessing geotourism development potential in peripheral areas of dryland cities (Case study: New City of Ivanki). Human Geography Research, 54 (2), 753–767. https://doi.org/10.22059/jhgr.2021.317726.1008242. (in Persian)
Yamani, M., Negahban, S., Rahimi Haraabadi, S., & Alizadeh, M. (2012). Geomorphotourism and comparative evaluation of geomorphosite assessment methods in tourism development (Case study: Hormozgan Province). Tourism Planning and Development, 1 (1), 83–104. (in Persian)
Zande-del, H., & Dastyaran, [First names not available]. (1998). Tourism Guide of Ardabil Province. Iran: Iran Gardan. (in Persian)
Zandmoghaddam, M. R. (2009). Assessing potentials of Dasht-e Kavir as Iran’s central geopark and its role in sustainable development of Semnan Province. Geographical Planning of Environment, 2 (6), 1–20. (in Persian)
Town and Country Planning
Volume 17, Issue 2
Autumn & Winter
October 2025
Pages 377-392

Files

History

  • Receive Date: 22 September 2025
  • Revise Date: 26 October 2025
  • Accept Date: 02 November 2025

Share

How to cite

Statistics