مجله علمی

مجله علمی " آمایش سرزمین "

تحلیل فضایی روابط فرامحلی سکونتگاه‌های روستایی (مورد مطالعه: استان لرستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
روستاها به‌عنوان فضاهایی پویا تحت تأثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی و فضایی قرار دارند که الگوهای سکونت و تعامل خانوارها را شکل می‌دهند. پراکندگی جغرافیایی، تنوع فرهنگی و فاصله از مراکز شهری موجب شکل‌گیری الگوهای منحصر به فرد روابط فرامحلی میان خانوارهای روستایی شده است. این روابط شامل جریان افراد، کالا، فناوری، اطلاعات و مالی است که نشان‌دهنده حضور خانوارها در شبکه‌ای گسترده فراتر از محدوده روستا است و تحلیل آن‌ها نیازمند رویکردهای فضایی و شبکه‌ای است. این پژوهش از نوع کمی و پیمایشی با استفاده از پرسشنامه انجام شد. جامعه آماری شامل ۴۳۷ خانوار روستایی از شهرستان‌های خرم‌آباد، دورود و کوهدشت بود. داده‌ها با آزمون‌های تی تک‌نمونه‌ای و تحلیل واریانس یک‌طرفه بررسی شدند و برای تحلیل فضایی از شاخص‌های موران سراسری و محلی، آماره گتیس-ارد جی و برآورد چگالی هسته‌ای بهره گرفته شد تا الگوهای پراکندگی، تمرکز و خوشه‌بندی روابط فرامحلی شناسایی شوند. نتایج نشان داد که میانگین تمامی ابعاد روابط فرامحلی بالاتر از حد نظری است و جریان کالا و فناوری بیشترین شدت را دارند، در حالی که جریان افراد، مالی و اطلاعات در سطحی متوسط قرار دارند. تحلیل فضایی بیانگر توزیع نسبتاً پراکنده و چندمرکزی این روابط است و تنها چند روستا نقش گره فعال یا نقاط تمرکز نسبی را ایفا می‌کنند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که شبکه‌های فرامحلی در استان لرستان بیشتر مبتنی بر مبادلات کالایی و فناوری هستند و نقش مهمی در تقویت تاب‌آوری معیشتی و اتصال روستاها به شبکه‌های اقتصادی و اجتماعی گسترده‌تر دارند. تحلیل شبکه‌ای و فضایی این روابط می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی توسعه روستایی و طراحی مداخلات هدفمند در مناطق روستایی باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 اسفند 1404

  • تاریخ دریافت 10 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 27 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 03 اسفند 1404