مجله علمی

مجله علمی " آمایش سرزمین "

تحلیل علم‌سنجی ساختار مفهومی و روندهای نوظهور بازآفرینی شهری با رویکرد شهر دانش‌بنیان: مروری بر ادبیات جهانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
2 دانشیار،گروه جغرافیا ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
3 استادیار، گروه شهرسازی ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
10.22059/jtcp.2026.420493.670572
چکیده
بازآفرینی شهری در دهه‌های اخیر از رویکردی عمدتاً کالبدی و پروژه‌محور به فرایندی چندبعدی، دانش‌محور و آینده‌نگر تحول یافته است. هم‌زمان، گسترش مفاهیمی مانند شهر دانش‌بنیان، شهر هوشمند، اقتصاد دیجیتال، نوآوری، حکمرانی مشارکتی و پایداری شهری، ضرورت بازخوانی ساختار دانشی این حوزه را افزایش داده است. با وجود رشد مطالعات مرتبط، ادبیات بازآفرینی شهری با رویکرد شهر دانش‌بنیان همچنان پراکنده، میان‌رشته‌ای و فاقد صورت‌بندی مفهومی منسجم است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل علم‌سنجی ساختار مفهومی و شناسایی روندهای نوظهور بازآفرینی شهری با رویکرد شهر دانش‌بنیان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی ـ توسعه‌ای و از نظر روش، مبتنی بر تحلیل کتاب‌سنجی و علم‌سنجی است. داده‌های پژوهش از پایگاه تمام‌متن ScienceDirect وابسته به انتشارات الزویر در بازه زمانی ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۶ استخراج شد و پس از پالایش، ۱۵۷۷ سند برای تحلیل نهایی انتخاب شد. داده‌ها پس از ورود به نرم‌افزار VOSviewer، با استفاده از تحلیل هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها، نقشه چگالی، نقشه هم‌پوشانی زمانی و تحلیل هم‌نویسندگی بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد که ساختار مفهومی این حوزه از ۱۱ خوشه اصلی تشکیل شده است، که شامل بازآفرینی فرهنگی، دسترسی‌پذیری فضایی هوشمند، حکمرانی مشارکتی، پایداری محیطی، شهرسازی دیجیتال، نوآوری دانش‌بنیان، دینامیک کاربری زمین، تاب‌آوری اقلیمی و عدالت، مدیریت اکولوژیک، کیفیت محیط ساخته‌شده و متابولیسم منابع شهری است. همچنین نتایج نشان داد که ادبیات این حوزه از تمرکز اولیه بر مداخله کالبدی، کاربری زمین و محیط ساخته‌شده به‌سوی مفاهیم نوظهوری مانند شهر هوشمند، هوش مصنوعی، کلان‌داده، شهر ۱۵ دقیقه‌ای، اقتصاد دیجیتال، منطقه نوآوری، کربن‌خنثی و راهکارهای طبیعت‌محور حرکت کرده است. بر این اساس، بازآفرینی شهری دانش‌بنیان را می‌توان الگویی یکپارچه برای پیوند دانش، فناوری، مشارکت، نوآوری و پایداری در راستای ارتقای زیست‌پذیری، تاب‌آوری و عدالت فضایی شهرها دانست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 آذر 1405

  • تاریخ دریافت 18 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 24 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1405