مجله علمی

مجله علمی " آمایش سرزمین "

مدل‌سازی نابرابری فضایی دسترسی به خدمات بهداشتی و آموزشی در چارچوب توسعه فضایی پایدار (مورد مطالعه: استان کرمان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه آموزشی جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران
10.22059/jtcp.2026.416927.670560
چکیده
تحقق عدالت فضایی و دسترسی عادلانه به خدمات عمومی، هسته مرکزی توسعه فضایی پایدار را تشکیل می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی نابرابری فضایی در دسترسی به خدمات پایه (سلامت و آموزش) در استان کرمان انجام شده است. این تحقیق از نوع کاربردی و با رویکرد تحلیلی-فضایی است. برای رتبه‌بندی شهرستان‌ها از مدل TOPSIS و برای سنجش عمق نابرابری از منحنی لورنز و ضریب جینی استفاده شد. شناسایی ساختار جغرافیایی نابرابری نیز با استفاده از آماره‌های خودهمبستگی فضایی انجام شد و در نهایت، با تکنیک نقشه‌نگاری دومتغیره، هم‌راستایی فقر در دو بخش سلامت و آموزش سنتز گردید. یافته‌های تحقیق نشان داد که ضریب جینی در بخش آموزش (۰.۴۱۲) به مراتب بحرانی‌تر از بخش سلامت (۰.۲۵۸) بوده و نشان‌دهنده تمرکز شدید امکانات آموزشی در قطب‌های خاص است. اگرچه آماره موران جهانی الگوی خوشه‌ای را در سطح کل استان معنادار نشان نمی‌دهد اما تحلیل موران به شناسایی یک «تله فقر فضایی» و خوشه‌های محرومیت در شهرستان‌های جنوبی استان (نظیر قلعه‌گنج و رودبار جنوب) منجر گردید. نتایج تحقیق تأیید می‌کند که ساختار توسعه در استان کرمان کاملاً منطبق بر مدل «مرکز-پیرامون» است. از این رو برای حرکت به سوی توسعه پایدار، لازم است سیاست‌های آمایشی از رویکرد تمرکزگرا به سمت «توسعه مکان‌مبنا» با اولویت‌بندی بودجه در پهنه‌های محروم شناسایی شده در جنوب و شرق تغییر یابد تا از قطبی‌شدگی بیش از پیش فضایی جلوگیری شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 31 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 30 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 06 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 31 مرداد 1405